Verdi vertelt: de mannen gingen van orgie naar orgie

Opera op locatie

Op het Friese platteland maakt Opera Spanga iedere zomer een voorstelling op locatie. Dit jaar is dat Verdi’s ‘La Traviata’.

Foto Dinand van der Wal

In een grote tent met uitzicht op het weiland, speelt de Filharmonie Noord de ouverture van La traviata. Aan de weg stopt een auto. Een hoer pikt een klant op.

Welkom in Friesland, bij Opera Spanga. Al achttien zomers goed voor een opera op locatie. (Ja, met overvliegende ooievaars. Nee, daar gaat het nu een keer niet over). Deze keer is het Verdi’s La traviata (1853). ‘De verdoolde’. Of letterlijker: ‘De weg kwijt’. Het verhaal van de Parijse courtisane Violetta die bij de jonge Alfredo Germont de liefde vindt – en weer verliest. Want vader Germont beveelt haar zijn zoon te dumpen, aangezien hun liaison de familiereputatie beschadigt en daarmee de huwelijkskansen van zijn dochter, Alfredo’ s zuster.

Hier begint Violetta’s neergang, in de slotacte culminerend in wat mij betreft het mooiste moment van deze opera: haar doodskreet, è tardi…. Het is te laat. En zo is het. Voor haar kwam altijd alles te laat, en niks komt goed. Ze is een hoer, ze blijft een hoer, daar kan Corina van Eijk (1961), regisseur en ziel van Opera Spanga, niks aan doen, zegt ze: „Ik verzin dit niet, in die ouverture klinkt betaalde liefde.”

De klant is afgewerkt, Violetta komt binnen. Normaal gesproken belanden we na de ouverture op een feest. Hier zijn we in een bordeel. De mannen zijn roofdieren, de vrouwen klonteren samen in opkruipende stretchjurkjes. Violetta is een courtisane. Une grande horizontale. Ze zingt dat ze zich haast „di gioia in gioia”, van pret naar pret, om „ten onder te gaan in een draaikolk van wellust” – di voluttà ne’ vortici perir!. Het is een wals, maar de meisjes zwieren niet. Ze paaldansen.

Foto Sake Elzinga

„Jij trekt met een ruk de romantiek van La traviata af”, zeg ik verbluft tegen Corina van Eijk. Ze antwoordt dat ze gewoon Verdi’s muziek volgt: „Alle bewegingen die je ziet, zijn gebaseerd op de muziek, En dan zo dat het er natuurlijk uitziet. Quasi natuurlijk, want het is opera, kunstmatigheid is de norm.”

En de liefde van Violetta en Alfredo?

„Die geloof ik helemaal, het is zo’n prachtig stel. Liefde is een mensenrecht, maar die vader van Alfredo beweert: daar hebben hoeren geen recht op, Violetta.”

Doorgaans klinkt de partij van vader Germont intimiderend maar oprecht bezorgd. Hier zingt Marcel van Dieren hem superieur, laatdunkend en geil. Achteloos bepotelt hij Violetta en wij beseffen: hij was een klant van haar. Die hooggestemd verwoorde zorg om de familiereputatie is een hypocriete smoes. Wellicht is dit is een man die het niet verdraagt dat zijn zoon en hij kutzwagers zijn.

Dirigent Tjalling Wijnstra vertelde me dat hij het een stuk grimmiger dirigeert dan normaal.

„Dan het normaal gedáán wordt. Maar dit is wat Verdi vertelt: de mannen gingen van orgie naar orgie. Elk gevoel voor moraal ontbrak. Verdi regisseren is simpel, als je maar naar de muziek luistert en de teksten bestudeert. Alleen, hij schreef dit in 1853, hij had te maken met censuur.”

Je projecteert je eigen tijd op de opera.

„Bij het toneel doen ze niet anders en daar valt niemand erover. Ik heb altijd de smoor in als mensen in het vak zeggen, help, de opera gaat dood. Ja, klopt. De opera gaat dood als jullie hem blijven benaderen als in 1850. Je kunt niet willen weten dat Violetta in de prostitutie zit. Maar het is een feit.”

Foto Dinand van der Wal

In Spanga wordt Violetta vertolkt door de sopraan Aylin Sezer. Ze is de meest coole Violetta die ik ooit zag. Ik vraag haar hoe ze dat voor elkaar krijgt. „Ze is een belaagd personage en een uitdagende partij om te zingen,” zegt Sezer. Elke keer kijkt ze uit naar de derde acte, als Violetta en Alfredo elkaar na de breuk opnieuw zien: „Zodra ze opkomt hoor je haar al redding zoeken in een stijgend loopje. Ze willen zo graag samen zijn, maar ze praten vreselijk langs elkaar heen.”

Druk je dat ook uit in je techniek?

„Ja.”

Hoe?

„Emotie is adem. Als ik denk wat Violetta denkt, dan adem ik op de juiste manier. Het begint allemaal met de inademing. Vervolgens heb je natuurlijk een heel technisch verhaal om bij de hoge noten te komen en zo. Maar de kern is de manier waarop je in- en weer uitademt. Ik hoorde [de Welsh bas-bariton] Bryn Terfel eens Brahms’ ‘Ein deutsches Requiem’ zingen. Hij ademde alleen maar in – en ik was al aan het huilen.”

Aylin Sezer zingt Violetta. Geeft valselijk kopjes aan haar klanten. Is een blij meisje met haar minnaar. Blaast als een boze bange kat naar pappa Germont. En alles doet ze even prachtig, Corina van Eijk: „Ik ben totaal verliefd op d’r. Die coloraturen moeten wat te betekenen hebben, anders wordt het zingen en ik hou niet zo van zingen. En Aylin acteert geweldig. Hoe ze met een obsceen gebaar achter de bank verdwijnt… Dat is goud.”

Sezer: „Er waren momenten dat ik, zoals dat in het Turks heet, onder mijn snor moest glimlachen. En dan dacht ik, ik probeer het. Ik besefte de verschillende psychologische lagen en begreep dat Violetta denkt dat haar relatie met Alfredo goed voor haar is en ze eigenlijk al sterft en een lege huls wordt op het moment dat ze hem verliest.. Dus het is niet: oh, moet ik nog een keer om die paal spinnen, nou okay, ik doe het wel.”

Van Eijk : „In ‘Sempre libera’ hoor je Violetta verliefd worden en denken: hmmm… misschien is Alfredo de ware. En dan breekt ze weer uit in: „Follie, follie…” Oftewel: onzin! Laat ik reëel blijven. En kijk hoe Aylin dan naar voren loopt. Ták, ták, ták. Ze doet d’r borsten goed, trekt d’r rok op. En dan zingt ze die cadenzen. Hartverscheurend.”