NRC checkt: ‘Obamacare verkeert in een dodelijke spiraal’

Dat beweert president Trump over de zorgwet van zijn voorganger.

Foto Saul Loeb/AFP

De aanleiding

Death spiral!” Dat twitterde de Amerikaanse president Trump op 4 mei, toen verzekeraar Aetna aankondigde te stoppen met het aanbieden van Obamacare-polissen in de staat Virginia. Een van Trumps belangrijkste campagnebeloftes was het „terugtrekken en vervangen” van het ‘mislukkende’ of ‘instortende’ Obamacare. Ook andere Republikeinen, zoals de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Paul Ryan, gebruikten de term ‘dodelijke spiraal’ voor de Affordable Care Act, die wet werd in 2010 en grotendeels in werking trad in 2014.

Maandag bleek opnieuw dat de Republikeinen het niet eens kunnen worden over een vervangende zorgwet. Vervangen lukt dus niet. Daarom roepen Trump en Mitch McConnell, de voorzitter van de Republikeinen in de Senaat, nu op tot een stemming over het terugtrekken van Obamacare zonder vervangend stelsel. Trump dreigde dinsdag zelfs het stelsel opzettelijk te laten mislukken. Hij kan dat doen door bepaalde subsidies in te trekken en mensen niet langer te verplichten zich te verzekeren. We checken hier of juist is wat Trump en andere Republikeinen beweren: klopt het dat de problemen met Obamacare zo groot zijn dat het stelsel op instorten staat?

Lees ook deze analyse van correspondent Guus Valk over de grote politieke nederlaag voor Trump: Obamacare blijft bestaan

Waar is het op gebaseerd ?

Waar de president zich voor deze tweet op baseerde, is niet bekend. Wel duidelijk zijn de Republikeinse bezwaren tegen Obamacare. Deels zijn die ideologisch: ze vinden dat het zorgstelsel de overheid te groot maakt en dat het afbreuk doet aan individuele vrijheid, het verplicht immers werkgevers een verzekering aan te bieden en Amerikanen zich te verzekeren. Bovendien wordt Obamacare deels bekostigd door een belasting van 3,8 procent op inkomsten uit investeringen voor grootverdieners – en ook hoge belastingen zijn tegen het Republikeinse zere been.

De term ‘dodelijke spiraal’ is een metafoor voor een instortende markt. De zorgverzekeringsmarkt stort in als grote groepen gezonde mensen weigeren zich te verzekeren. Hogere premies leiden tot nog minder participatie en zich terugtrekkende verzekeraars – een fatale neerwaartse spiraal. We checken of deze zaken – zich terugtrekkende klanten en verzekeraars, hogere premies – opgaan voor Obamacare.

En, klopt het?

Voor 2017 schreven zich 12,2 miljoen mensen in via Healthcare.gov. Dat waren er weliswaar 4 procent minder dan in 2016, maar van een massa-exodus is geen sprake. Sinds Obamacare na Trumps aantreden onder druk staat, is de populariteit van het stelsel juist sterk gegroeid. Uit een recente opiniepeiling bleek dat 50 procent van de Amerikanen het zorgstelsel verkiest boven de nu afgeblazen plannen van de Republikeinen.

Het klopt dat Obamacare voor de overheid en verzekeraars duurder uitviel dan werd verwacht. Dat kwam doordat minder jonge, gezonde mensen zich verzekerden, en doordat veel verzekeraars polissen de eerste jaren te goedkoop aanboden. Pas in 2016 leden verzekeraars voor het eerst geen verlies meer op Obamacare.

Dit jaar stijgen de premies met maar liefst 25 procent. Maar meer dan 80 procent van de ingeschrevenen hoeft die verhoging niet zelf te betalen – dat doet de overheid via een vorm van subsidie.

Lees ook het profiel van de Republikeinse leider Mitch McConnell: Miskleun van verraden schildpad

Voor de overheid stijgen de zorgkosten dus aanzienlijk. Dat heeft overigens niet alleen met Obamacare te maken, maar ook met een vergrijzende bevolking, en stijgende kosten van medicijnen. Zonder Obamacare zouden de overheidsuitgaven aan zorg waarschijnlijk nog harder gestegen zijn, claimt de Kaiser Family Foundation, een expertisecentrum voor de zorg. Obamacare zorgt voor preventie en legt het eigen risico hoger dan voordien het geval was.

Dan het derde punt, de verzekeraars. Obamacare is per staat geregeld. In een aantal dunbevolkte staten en streken is Obamacare niet aangeslagen en hebben verzekeraars zich teruggetrokken, waardoor nog maar één, of soms zelfs geen enkele verzekeraar, er verzekeringen aanbiedt. Dit voorjaar kondigden drie grote verzekeraars, Aetna, Humana en UnitedHealthGroup, bijvoorbeeld aan te stoppen met deelname aan Obamacare. Een andere verzekeraar, Centene, kondigde echter aan juist polissen te gaan aanbieden in staten waar Obamacare nu niet goed werkt, zoals Missouri en Tennessee.

Maar: al zijn er bewegingen op de markt, van een fatale instabiliteit is geen sprake, zo constateerde het onafhankelijke Congressional Budget Office in maart, bij het doorrekenen van een eerdere versie van de Republikeinse zorgwet. „Er zal voldoende vraag blijven naar een zorgverzekering door mensen die lage zorgkosten hebben om de markt stabiel te houden.” Overigens voorspelde het CBO dat de markt ook met Trumps zorgwet stabiel zou blijven, zij het dan met op termijn zeker 20 miljoen minder verzekerden.

Conclusie

Dat Obamacare in sommige staten en voor sommige bevolkingsgroepen problematisch is, ontkennen ook de Democraten niet. En Republikeinen kunnen zeker nog hun best doen het te laten instorten. Maar de bewering dat het stelsel nu al in een dodelijke neerwaartse spiraal verkeert, beoordelen we als Onwaar.