Het gezag van ‘schildpad’ Mitch McConnell neemt drastisch af

Mitch McConnell

Door de mislukking van zijn grote project, het afschaffen van Obamacare, is het gezag van de Republikeinse Senaatsfractievoorzitter Mitch McConnell zwaar beschadigd.

Foto Alex Wong/ AFP

Zijn gezicht was uitdrukkingloos als altijd. Zijn stem: krakerig, monotoon, met de vertrouwde, zuidelijke tongval. Het was niet zichtbaar, maar de woorden van Mitch McConnell spuwden vuur, toen hij dinsdagochtend de Amerikaanse Senaat toesprak. Zijn grote project, het afschaffen en vervangen van Barack Obama’s zorgstelsel, was de avond ervoor mislukt. De grote strateeg, voor wie iedereen bang is in Washington, had dramatisch misgekleund.

Senaatsfractievoorzitter Mitch McConnell was verraden, zo liet hij blijken, door enkele van zijn eigen partijgenoten. Ze weigerden in te stemmen met zijn plan voor een nieuw zorgstelsel, dat Obamacare moest vervangen. Maar McConnell had nog een truc, een dag later in de Senaat. Dan schaffen we Obamacare toch gewoon af zónder alternatief? In 2015 had de Senaat daar al eens mee ingestemd, toen werd dat nog met een veto geblokkeerd door Obama. McConnell, met een klein lachje: „Democraten vierden gisteravond een feestje. Laten ze maar even nadenken wat ze precies vierden.”

Dit was een klassieke McConnell-truc. Niemand verstaat de kunst van de politieke bluf beter dan hij. Hij deed een voorstel dat veel fractiegenoten helemaal niet willen, zonder dat ze dat durven toe te geven. Republikeinse orthodoxie botst voor veel senatoren met de wil van hun kiezers. Op deze manier zette hij ze voor het blok.

Twee nederlagen in 24 uur

Maar opnieuw mislukte het opzetje. Drie opstandige senatoren zeiden meteen dat ze niet voor afschaffing van een heel zorgstelsel zouden stemmen. McConnell stond in zijn hemd. Zijn gebruikelijke tactiek – altijd verder gaan dan je tegenstander – werkte niet langer. Nederlagen zijn zeldzaam voor de senator uit Kentucky. Maar nu hij er twee in 24 uur geleden heeft, is zijn gezag dramatisch afgenomen.

Op Capitol Hill kwam dit niet als een verrassing. Mitch McConnell wordt in zijn eigen partij steeds minder vertrouwd. De afgelopen weken liep hij gematigde en conservatieve senatoren af, die allemaal hun eigen bezwaren bij de Better Care Reconciliation Act hadden, zoals McConnells wetsvoorstel officieel heette.

Conservatieven vonden het wetsvoorstel niet ver genoeg gaan, omdat de markt niet helemaal vrij werd gelaten en bezuinigingen op voorzieningen als Medicaid, voor mensen met lage inkomens, niet zwaar genoeg waren. Gematigden konden de bezuiniging op Medicaid (772 miljard dollar in tien jaar) niet verkopen aan hun achterban.

McConnell pakte het aan zoals hij het altijd doet. Hij liep individuele senatoren af, deed beloftes, en nuanceerde de tegenvallers. Zo stemden nog veel twijfelaars in. Maar toen het uiteindelijke voorstel er lag, waren veel senatoren woedend. Dit hadden ze niet afgesproken. Ron Johnson, een senator uit Wisconsin, zei: „Dit is een behoorlijke vertrouwensbreuk. Hoe kan ik hiermee instemmen?”

Het gezag van Mitch McConnell in zijn eigen partij is gebaseerd op angst. Politieke vrienden heeft hij niet. Adam Jentleson, een Democraat die veel met McConnell gewerkt heeft, vatte het op Twitter zo samen: „We zien een ongekende, totale rebellie door Republikeinse senatoren tegen hun leider.”

De status van McConnell is volgens Jentleson gebaseerd op „respect, heel weinig liefde”. Republikeinen gaven hem de afgelopen jaren veel macht in Washington, omdat hij de partij overwinningen bezorgde. Barack Obama kon bijvoorbeeld niet goed onderhandelen met McConnell. Nu hij geen overwinningen meer bezorgt, is meteen de bodem onder zijn gezag weggeslagen.

Lees ook onze factcheck van Trumps uitspraak: ‘Obamacare verkeert in een dodelijke spiraal’

Mitch McConnell (75) is een van de machtigste én onbekendste politici in Washington. Ideeën heeft hij net zo weinig als charisma. Zwijgen is meestal beter dan praten, vindt hij. Als je in het openbaar iets zegt, moet je daar later misschien op terugkomen. Zijn bijnaam in Washington: De Schildpad. Niet alleen omdat hij er uiterlijk iets op lijkt, maar ook omdat hij traag, geduldig manoeuvreert.

In 1964 begon McConnell in Washington te werken, toen nog voor de progressieve Republikein John Sherman Cooper. Hij werkte zich op aan de linkerkant van de Republikeinse Partij. Tien hij in 1984 senator werd namens Kentucky, won hij op een (toen nog) revolutionaire manier. Hij kwam niet met eigen plannen, maar viel zijn Democratische tegenstander aan door in een tv-spotje bloedhonden achter een dubbelganger van de Democraat aan te laten rennen. Teruggetrokken en meedogenloos – het werd het handelsmerk van McConnell.

Klassieke conservatief

Toen de Republikeinen nog geen meerderheid hadden in de Senaat, en toen Obama nog president was, bleek hij effectief als oppositieleider. Hij saboteerde een groot deel van Obama’s agenda. En dat was precies de tactiek die de Republikeinen wilden. In zijn denken toonde McConnell zich een klassieke conservatief: tegen de federale overheid, tegen nivellering van belastingen, voor de belangen van het bedrijfsleven.

Maar de Grand Old Party is de laatste jaren drastisch veranderd. Terwijl McConnell staat voor een klassiek Republikeinse school, is de basis van de partij opgeschoven. De achterban van veel Republikeinen bestaat nu uit lager opgeleiden, of mensen met lage inkomens. Zij hebben heel andere belangen dan rijke Amerikanen en grote bedrijven, de klassieke doelgroep voor geld en stemmen. Dat leidt tot een ideologische herijking, bijvoorbeeld over de vraag wat er met voorzieningen als Medicaid moet gebeuren. Donald Trump zelf beloofde ooit Medicaid in stand te houden en noemde een zorgplan van de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden ‘gemeen’.

Veel Republikeinse Congresleden moeten in 2018 herkozen worden. Zij worden steeds ongemakkelijker met hun leider in de Senaat. Mitch McConnell, die met zijn werkwijze een ideale uitvoerder van de Trump-agenda had kunnen zijn, is een last voor de partij aan het worden.