Recensie

Leonardo Da Vinci verstopt onder de trap

Tekeningen

Steenkoolhandelaar Carel Joseph Fodor (1801-1860) bezat een mooie collectie tekeningen uit de zestiende en zeventiende eeuw. Een kleine selectie is te zien in het Cromhouthuis.

Kop van een grijsaard (detail) Leonardo da Vinci

In gewone huizen zit onder de trap een bezemkast. Het tekent de omvang van het statige Cromhouthuis aan de Amsterdamse Herengracht, dat daar onder de trap een vertrek is waar de helft van een kleine tekeningenexpositie kan worden ondergebracht. Het andere deel bevindt zich in een even klein kamertje precies erboven, halverwege de begane grond en de eerste verdieping van het statihet zeventiende-eeuwse pand. In deze twee duistere ruimtes zijn nu zo’n vijfentwintig bladen uit de zestiende en zeventiende eeuw verstopt.

Kop van een grijsaard
Leonardo da Vinci
Een zingend meisje
Jan de Bray
Vrouwenhoofd
Francesco Salviati
Jongen met een muts van schapenvacht
Cornelis Visscher

De tekeningen zijn afkomstig uit de collectie van Carel Joseph Fodor (1801-1860) die fortuin had gemaakt in de steenkoolhandel. Een deel van zijn geld besteedde hij aan schilderijen en bijzondere tekeningen. Zo verwierf hij in 1850 uit de boedel van koning Willem II een kleine, tien centimeter hoge schets van de hand van niemand minder dan Leonardo da Vinci. Van het vlot met de pen geschetste hoofd van een grijsaard wordt wel verondersteld dat het een eerste probeersel is voor een van de apostelen in Leonardo’s wereldberoemde fresco van het Laatste Avondmaal in Milaan.

Fodor kon zich een dergelijk tot de verbeelding sprekend werk van de Italiaanse renaissanceheld veroorloven, en bezat bijvoorbeeld ook bladen van Rembrandt en Rubens. Toch is er weinig bekend over de achtergrond van zijn artistieke voorkeuren. Te oordelen naar de nu getoonde selectie schoot zijn smaak alle kanten op. Hij had fijn getekende portretten door Henrick Goltzius en diens leerling Jacques de Gheyn, maar ook een vlot gepenseeld portret dat Anthonie van Dyck maakte van zijn collega Cornelis Saftleven.

Van de hand van Jan de Bray bezat hij een wonderschone beeltenis van een zingend meisje. De stroken stof van de mouw van haar japon zijn levensecht gevangen in zwart en rood krijt.

Behalve op portretten wist Fodor de hand te leggen op onder meer een zacht in zwart krijt gemodelleerd hoofd van de Madonna door de Florentijnse schilder Francesco Salviati, en studies voor landschappen en genrestukken.

Met fraaie tekeningen die de liefhebber op waarde weet te schatten, toont de expositie de krenten uit de pap. Er is een tamelijk voor de hand liggende verdeling gemaakt in enerzijds tekeningen die het vakmanschap van hun makers tonen, en anderzijds bladen die iets verraden van het werkproces van de kunstenaar. Over hun oorspronkelijke context of de plaats in de negentiende-eeuwse collectie van Fodor komen we weinig te weten. En deze tekeningen verdienen een betere plaats dan de twee kleinste kamertjes van een grachtenpand.