Koel je af als je je polsen onder de koude kraan houdt?

Vraag die leeft Wekelijks zoekt de redactie wetenschap het antwoord op een veelgestelde vraag. Vandaag: heeft het zin bij hitte je polsen te koelen?

Foto Erik van ‘t Woud/ANP

Draag luchtige kleding met lichte kleuren, doe rustig aan, drink voldoende water en houd je polsen onder de koude kraan.

Zodra de zon schijnt en de temperatuur oploopt worden we overspoeld met adviezen om oververhitting te voorkomen.

Maar wat kun je het beste doen als je desondanks bijna smelt van de hitte?

De temperatuur binnenin je lichaam ligt rond de 37 graden Celsius. Boven de 40 graden heb je een zonnesteek. Je innerlijke thermostaat doet zijn uiterste best om je binnenste op die 37 graden te houden. „Warmte die je kwijt moet, wordt afgevoerd via je schil, de huid”, vertelt hoogleraar inspanningsfysiologie Maria Hopman van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Als je lichaam warm wordt, verwijden de bloedvaten in je huid, waardoor de warmte via het bloed afgegeven wordt aan de omgeving. Daardoor krijgen mensen een rood hoofd als ze het warm hebben.

Door goed doorbloede plekken van je lichaam te koelen met bijvoorbeeld koud water of een natte handdoek, raakt je huid de warmte sneller kwijt. Zitten met je voeten in een bakje water helpt dus om de temperatuur van je lichaam te verlagen.

„Maar het heeft geen zin om minutenlang in een bad met koud water te gaan zitten”, waarschuwt Hopman. Door die kou vernauwen de bloedvaten in de huid en raak je de warmte niet meer kwijt. Daarmee haalt Hopman het idee onderuit dat minutenlang je voeten in een koel meertje laten bungelen verlichting brengt.

Slagaders

Maar waarom spreken de meeste adviezen specifiek over je polsen onder de kraan te houden of een natte handdoek in je nek te leggen? Waarom die plekken? „Je nek en polsen zijn goed doorbloed en er lopen slagaders”, vertelt Hopman. Slagaders vernauwen niet als de omgeving afkoelt, in tegenstelling tot de kleinere vaatjes in de huid. Daar heeft langer koelen dus wel effect.

Maar het is een kleín effect, werpt sportfysioloog Alan Ruddock van de Sheffield Hallam University die onderzoek doet naar manieren waarop sporters snel kunnen afkoelen bij warm weer. „Je polsen zijn maar een klein oppervlak, alleen daar koelen is niet genoeg”, zegt hij.

De organisatie van de Vierdaagse van Nijmegen heeft ook een oplossing voor de hitte: Eureka: andersom lopen is minder warm

Je kunt beter je handen helemaal in water onderdompelen, vindt hij. Handen hebben namelijk een relatief groot oppervlak in verhouding met de inhoud. Daarom raak je via je handen gemakkelijk warmte kwijt.

Koud water en slush (gestampt ijs met water) drinken en de nek koelen (waar ook slagaders vlak aan het oppervlak lopen) bleek in onderzoek ook goed te werken om de lichaamstemperatuur van sporters te verlagen.

Warme thee

Op de vraag waarom het vaak aangeraden wordt om warme thee te drinken antwoordt Alan Ruddock: „Warme dranken zorgen voor extra zweetproductie waardoor je afkoelt. Maar bij vochtig, benauwd weer helpt het niet. Het zweet kan dan niet verdampen.”

„Je kunt het best in een zwembad met water van ongeveer 15 graden Celsius springen”, maar hij beseft dat niet iedereen tijdens een hittegolf zo’n koel zwembad bij de hand heeft.

Iemand die écht oververhit is, zegt Maria Hopman „kun je het best volledig onderdompelen in een bak koud water.” Maar zo’n vaart zal het niet lopen tijdens de Hollandse zomer, tenzij je midden op de dag met een winterjas aan gaat sporten zonder tussendoor te stoppen voor waterijs.