Kalender met onopgeloste misdrijven

coldcases

Door een kalender met 52 onopgeloste misdrijven uit te delen in gevangenissen, hoopt de politie tips te krijgen van veroordeelden.

Alle Nederlandse gevangenen krijgen vanaf komende week een kalender aangeboden met daarop 52 onopgeloste misdrijven, in de hoop dat het tips oplevert. Volgens de politie is in gevangenissen „relatief veel kennis aanwezig” over gepleegde misdaden.

De politie richt zich tot veroordeelden die zich willen melden omdat ze wroeging hebben en tot gevangenen die een beloning willen opstrijken. Bij iedere zaak staat wat de gouden tip waard is. Het totale tipgeld is 805.000 euro. Voor anonieme tips wordt niet betaald.

  1. Waarom een kalender?

    Het idee komt van recherchekundige Jeroen Hammer die tijdens een studiereis door de VS stuitte op een kaartspel dat gedetineerden kregen uitgereikt met op elke kaart een cold case. Dat zou regelmatig leiden tot tips. In Nederland werd daarom begin dit jaar begonnen met een proef in vijf gevangenissen. Er werd een kalender uitgedeeld met cold cases.

    Ongeveer een derde van de gevangenen heeft geweigerd, „omdat ze geen ‘snitch’ willen zijn”, zegt Jeroen Hammer. Of de andere gedetineerden daarna bruikbare tips hebben aangeleverd, is volgens Hammer niet te zeggen omdat vaak niet duidelijk is waar een tip vandaan komt. De kalender is onderdeel van een groter offensief, waarbij onder meer sociale media en oproepen in televisieprogramma’s worden ingezet. De kalender wordt desondanks nu landelijk ingezet.

  2. Wat zijn cold cases?

    De afgelopen decennia bleven in totaal zo’n 1.500 zware delicten onopgelost, vaak vanwege de aard van het misdrijf. Bij moordonderzoeken die snel tot een oplossing leiden kennen dader en slachtoffer elkaar in veel gevallen. Bij onopgeloste zaken ontbreekt zo’n relatie vaker: slachtoffers waren op de verkeerde plaats, op de verkeerde tijd. Het ontbreken van zo’n relatie bemoeilijkt het rechercheonderzoek.

  3. Zou een kalender kunnen helpen?

    Vorig jaar onderzocht recherchekundige Evelien Aangeenbrug 48 coldcases die alsnog waren opgelost. Daaruit bleek dat éénderde van de oplossingen het resultaat waren van een DNA-match en dat negen zaken waren opgelost omdat de dader zelf naar de politie was gestapt, bijvoorbeeld vanwege wroeging. Maar wat óók opviel was de loslippigheid van daders tegenover anderen. In 40 procent van de zaken bleek - achteraf - dat daders aan gemiddeld twee mensen in hun omgeving hadden verteld over het misdrijf. Afgezet tegen het aantal onopgeloste levensdelicten kwam Aangeenbrug tot de conclusie dat ruim achthonderd mensen in Nederland bruikbare informatie hebben over een cold case.

  4. Hoe ziet cold case-onderzoek eruit?

    In elk land gaat dat een tikje anders. In Duitsland zijn ze pas net begonnen met het afstoffen van de oude dossiers en in Engeland houden vooral gepensioneerde rechercheurs zich met onopgeloste zaken bezig. In Nederland heeft sinds 2013 elke politie-eenheid een eigen coldcaseteam.

    Tactisch rechercheurs worstelen zich door de vele meters papier heen die oude moordonderzoeken hebben opgeleverd. Verhoren, verklaringen, tapgesprekken. Ze zoeken naar inconsistenties in verklaringen en bekijken of getuigen destijds goed genoeg zijn gehoord. Zo’n onderzoekt begint meestal nadat de forensisch rechercheurs van het team een nieuw spoor hebben ontdekt, bijvoorbeeld na een match van DNA-spoor met een veroordeelde in de DNA-databank.

    De medewerkers van het team in Oost-Nederland waren eens op werkbezoek in het Amerikaanse Atlanta en verbaasden zich over de werkwijze aldaar. Op de deur van het lokale team hing een lijst met alle rechercheurs. Degene bovenaan de lijst kreeg de eerstvolgende zaak toegespeeld en bleef net zo lang – soms een heel leven - verantwoordelijk tot een verdachte in beeld is. En omdat getuigenverhoren in de VS doorgaans pas tijdens het onderzoek ter rechtzitting plaatsvinden, besloeg het dossier vaak niet meer dan één doos.