Interview

‘Deze wet is angstaanjagend’

Japanse mensenrechtenjurist

Een nieuwe wet in Japan maakt het organiseren van een demonstratie strafbaar, vreest Fumito Morikawa. „Dit gaat beperken hoe mensen met elkaar omgaan.” 

In Japan ontstaat nu een „normalisatie van een cultuur van surveillance”. Zo omschreef Edward Snowden de anti-terreurwet die onlangs in werking ging. Volgens de wet wordt het plannen van 277 verschillende misdaden strafbaar.

De wet is omstreden en heette aanvankelijk de ‘samenzweringswet’. Juristen, mensenrechtenorganisaties en de rapporteur van de Verenigde Naties vrezen dat de wet burgerlijke vrijheden beperkt. Zo ook de Japanse advocaat Fumito Morikawa. Hij vreest de praktische uitwerking. Nu kan „iets al strafbaar zijn op het moment dat je besluit iets te doen”, zegt hij. Hierdoor wordt de reikwijdte van strafbare feiten opgerekt, legt hij uit. „Samenzweren is in essentie dat mensen met elkaar praten, dat ze gedachten uitwisselen. Het gevaar van deze nieuwe wet is dat het enorm gaat beperken hoe mensen met elkaar omgaan.”

Premier Abe zegt dat de wet Japan beschermt tegen terrorisme. De wet is echter vaag over de definitie van terrorisme. Ook heeft Japan niet een cultuur waarin iemand onschuldig is tot het tegendeel is bewezen. Een arrestant wordt door maatschappij en media behandeld als schuldig, met alle vervelende gevolgen van dien. Gevreesd wordt dan ook dat de nieuwe wet een machtig wapen is voor intimidatie. De Japanse politie kan een verdachte bovendien drie weken vasthouden voor verhoor. In Nederland is dit 15 uur.

Volgens premier Abe hoeven ‘gewone mensen’ zich geen zorgen te maken.

„Dat zei de overheid ook toen in 1925 een soortgelijke wet werd aangenomen. Er werd gezegd dat het enkel gebruikt zou worden om communisme te bestrijden. Maar aan het einde van de oorlog werd de wet gebruikt om alle kritiek op de overheid in de kiem te smoren. De geschiedenis leert ons dat een dergelijke wet steeds breder wordt toegepast. Als de overheid zegt dat mensen zich geen zorgen hoeven te maken, is dat een leugen.”

Zijn er overeenkomsten tussen de wet van 1925 en de nieuwe samenzweringswet?

„Ja. Zelfs als geen misdaad wordt gepleegd, als er alleen maar plannen zijn of slechts gepraat wordt – kortom als er geen concreet gevaar is, zijn arrestatie, detentie en het opleggen van straf al mogelijk. Tegen oorlog zijn, tegen atoomenergie, je verzetten tegen het schrappen van arbeidswetgeving kunnen door de overheid allemaal gezien worden als ‘anti-overheidsactiviteiten’. De kans bestaat dat bijeenkomsten organiseren of plannen maken voor demonstraties bij voorbaat al de kop wordt ingedrukt.

„Incidenten die dit jaar plaatsvinden, zijn al zorgwekkend genoeg. Een stichting voor gehandicapten wilde een zaal huren voor een bijeenkomst over hulp aan arbeiders, in een ruimte van de gemeente. Dit werd bestempeld als fraude, omdat een stichting voor gehandicapten een openbare ruimte probeerde te gebruiken voor een bijeenkomst die geen verband hield met gehandicapten. De bestuurder van de stichting werd gearresteerd en gedetineerd.

Nog een voorbeeld: een groepje mensen wilde de huidige situatie in Fukushima met eigen ogen zien. Ze huurden een auto en deelden de kosten. De politie arresteerde ze voor illegaal taxivervoer.”

Dit gebeurde al voordat de nieuwe wet was aangenomen?

„Ja, maar dergelijke willekeurige arrestaties worden onder de nieuwe wet gemakkelijker. Je moet dit denk ik zien als een wapen voor machthebbers om vijanden te bestrijden.”

Ligt er ook een probleem bij de Japanse media?

„Ja, dat zag je met de zaken van de huurauto en de stichting voor gehandicapten. De politie lekte het aan de media met de suggestie dat de zaken verband hielden met radicale organisaties. Veel media versloegen dat zonder het te betwisten.

„Rechtbanken zijn ook problematisch. Officieel overzien ze arrestaties en detenties. Maar als de politie een arrestatiebevel wenst, wijzen Japanse rechtbanken het vrijwel nooit af. Dit alles in acht genomen, weet je dat de samenzweringswet echt angstaanjagend is.”