Hoe lang nog tot vertalers zich zorgen moeten maken over Google Translate?

Vertaalcomputers Steeds meer grote techbedrijven begeven zich op de vertaalmarkt. Daarbij worden grote stappen gezet, mede dankzij kunstmatige intelligentie. Moeten vertalers voor hun baan vrezen?

Illustratie Tjarko van der Pol

In de ochtend vertaalt ze een gesprek bij uitkeringsinstantie UWV. ’s Middags helpt ze een Poolse verdachte in een rechtszaak. Tussendoor is ze in de weer met juridische aktes. De Pools-Nederlandse vertaalster Anna Roslon heeft het druk.

Maar komt er een einde aan deze stroom werk? Steeds meer grote techbedrijven begeven zich op de vertaalmarkt. Daarbij worden grote stappen gezet, mede dankzij kunstmatige intelligentie. Computers leren vertalen door simpelweg heel veel menselijke vertalingen te bestuderen en daarvan zelfstandig te leren. Google Translate, de meestgebruikte vertaaldienst, is daar ver mee. Google wil vertalen met zelflerende computersystemen nog dit jaar voor elke taal hebben geïmplementeerd. Moet Roslon zich zorgen maken?

Vertalers beginnen de hete adem van techreuzen te voelen, zegt Antal van den Bosch, hoogleraar taal- en spraaktechnologie aan de Radboud Universiteit. Als voorbeeld wijst hij naar de handleiding van een nieuwe tv. Wie die openslaat, leest geen mooie zinnen. Dikke kans dat de instructies door een computer zijn vertaald naar tien verschillende talen. „Nog net met een menselijke correctieronde”, zegt Van den Bosch.

Veel vertalers als Roslon hebben een of meer specialismen, bijvoorbeeld voor de autobranche, de politie of de medische wereld. „In mijn werk komt veel jargon uit de rechtspraak langs”, zegt Roslon. „Een ondertoezichtstelling wordt een OTS genoemd. Daarbij kan een dienst als Google Translate nog niet helpen.”

Toch sluipt Google Translate gaandeweg het territorium van Roslon binnen. Polen gebruiken het om brieven van instanties, gemeenten, UWV of sms’jes te lezen. „Als ze dat doen, raad ik ze aan om simpele zinnen te gebruiken, anders is Translate niet betrouwbaar.” Ze merkt wel dat de woordenschat van de dienst de afgelopen jaren enorm vooruit gegaan. „Zelf gebruik ik het graag als een soort woordenboek, voor suggesties.”

„Laatst had een klant een app op zijn telefoon waarmee hij tekst kon inscannen en vertalen”, zegt Janske van Dun-Vrijsen, vertaalster Chinees-Nederlands. „Zo kon hij een beeld krijgen van de inhoud van de tekst, maar het was geen goede vertaling.”

Vertalers waarschuwen dat de context van de alinea of de schrijfwijze verloren kan gaan met vertaaltechnologie. Ook cultuur heeft zijn eigen taalcontext. Van Dun-Vrijsen merkt dat vaak in haar werk. „In het Chinees zijn mensen minder direct, zelfs in zakelijke e-mails”, zegt ze. „Ze wringen zich in allerlei bochten om geen ‘nee’ te hoeven zeggen.” Andere omgangsvormen zijn politiek geladen. „Als ik documenten vertaal voor de Chinese ambassade, schrijf ik Hongkong als een speciale administratieve regio van de Volksrepubliek China.”

Komma’s op verkeerde plaats

Het kan in sommige omstandigheden zelfs levensgevaarlijk zijn om op technologieën, of niet gescreende vertalers te vertrouwen, zegt Mirjam van Dootingh, interim-manager van het Nederlands Genootschap van Tolken en Vertalers. „Als je bijsluiters vertaalt voor geneesmiddelen en je zet komma’s op de verkeerde plaats, kan dat dodelijke gevolgen hebben. Hetzelfde geldt voor de chemische industrie.”

Toch wordt vertaalwerk steeds meer door machines gedaan. Vertalers gebruiken bijvoorbeeld al jaren automatische ‘translation memory’. Dat is een soort database, die op basis van eerdere ingevoerde tekst suggesties doet. „De software levert in feite half werk”, zegt Antal van den Bosch. „Terwijl je typt, krijg je tekstsuggesties. Werk gaat op die manier sneller.” Veel vertaalbureaus stellen het gebruik van translation memory zelfs als eis.

Een groeiend deel van de markt bestaat daarnaast uit post-editing, waarbij vertalers automatisch vertaalde teksten alleen nog corrigeren. „Veel vertalers zijn daar geen fan van”, zegt Mirjam van Dootingh. „Het eindresultaat is vaak minder goed.”

Ook binnen translation memory wordt geïnnoveerd, onder meer door machine learning. Als vertalers een bepaalde vertaalconstructie vaak aanpassen, wordt dat als suggestie in het programma voor alle vertalers doorgevoerd.

Bij technisch vertaalwerk wordt technologie prominenter, maar voor literaire vertalers is er weinig aan de hand. „Bij verhalende vertalingen heb je een dubbele taak”, zegt Van den Bosch. „Je moet ook de sfeer van de originele auteur weten vast te houden. Vertalers nemen dan ook meer vrijheid. Een dienst als Google Translate faalt hier nog enorm in.”

Blijft er genoeg werk over voor vertalers? Van Dootingh blijft optimistisch. „Gelukkig neemt de informatiestroom exponentieel toe en daarmee ook de hoeveelheid teksten die naar een andere taal omgezet moeten worden.”

Lees meer over technologiereuzen op vertaalgebied: Wat de vertaalapps wel en (nog) niet kunnen

Ook de Pools-Nederlandse vertaalster Roslon ligt nog niet wakker van de technologiereuzen. „Ik vind het wel spannend, maar vooral in de positieve zin. Mijn vak is altijd al in beweging.” In haar beginjaren als vertaalster was er bijvoorbeeld geen software die Slavische tekens kon produceren. Bijzondere tekens zette ze erbij met een zwarte pen. „Evolutie is van alle tijden, je moet gewoon meegaan in de ontwikkeling.”

Daar is Van Dun-Vrijsen het mee eens. „Als ondernemer moet je blijven kijken hoe je toegevoegde waarde kan leveren.”