Column

Documentaire MH17: adrenaline verdrijft het verdriet

Zap

NPO 2 toonde zondag een emotionele documentaire over de aanleg van het Nationale Monument MH17. De film stond geprogrammeerd tussen twee opvallend optimistische denkprogramma’s.

'Rouwen en leven na de MH17' (Omroep Mmax).

‘Het licht is hetzelfde als toen’, zegt een nabestaande van de aanslag op vlucht MH17, om te beschrijven waarom dit voor hem extra moeilijke dagen zijn. Deze maandag, precies drie jaar na de aanslag op het passagiersvliegtuig boven Oekraïne, wordt bij Schiphol een herdenkingsbos geopend. Het park bestaat uit 298 bomen, één voor iedere vermoorde passagier, die in een lint om een monument van staal staan. NPO 1 zendt maandag de herdenking uit om 13:55 en 19:00 uur.

Zondag toonde NPO 2 een documentaire over de aanleg van het monument, Rouwen en leven na de MH17. Frénk van der Linden interviewt hiervoor nabestaanden van de aanslag. We zien hoe ze met foto’s, knuffels, kaarsjes en teksten al monumentjes voor zichzelf hebben gemaakt. Hartverscheurende getuigenissen krijgen we. „Ze waren net aan hun toetje” zegt een vrouw. Dat had een bevriende KLM-purser haar verteld. Het gaf troost: de gedachte dat haar dierbaren in het uur van hun dood samen een toetje aten.

Vrij consequent wordt de aanslag een ‘ramp’ genoemd, waarbij mensen zijn ‘omgekomen’. Een groot noodlottig ongeluk – dat klinkt alsof niemand er iets aan kon doen. Voor de achterblijvers is een moord erger dan een ongeluk, vooral als de daders vrijuit gaan. Zo gezien is het beter om van een ramp te spreken. Premier Rutte is hier bijvoorbeeld heel consequent in. Hij houdt zich op de vlakte, wil de politiek erbuiten laten. Een ramp is beter te verteren; in ieder geval voor de regering, en waarschijnlijk ook voor Nederland.

Maar voor de nabestaanden werkt het niet, blijkt uit de documentaire. Een man zegt over zijn woede: „De adrenaline die door je gaat, verdrijft het verdriet.” Het „gedraai, de geopolitieke belangen, het geld” zitten verwerking in de weg. Ze willen vooral precies weten wat er gebeurd is. Boze nabestaanden hebben zondag een bankje tegenover de Russische ambassade geplaatst, met in het Engels en Russisch de tekst: „Wachtend op verantwoordelijkheid en volledige duidelijkheid”.

De trieste, emotionele MH17-documentaire zit ingeklemd tussen twee opvallend optimistische denkprogramma’s. Nadien krijgen we het slot van Robbert Dijkgraafs The Mind of the Universe, waarin drie wetenschappers een glorieuze toekomst schetsen van een tot robots geëvolueerde mensheid. Voordien krijgen we What’s the right thing to do?

In dit nieuwe programma discussieert politiek filosoof en Harvardprofessor Michael Sandel met een groep westerse millennials in de Oudgriekse orakelplaats Amphiareion over maatschappelijke problemen. Hoewel de discussie in het Engels is, en de deelnemers uit onder meer de VS en Hongarije komen, is dit een Nederlands programma. Tussen Sandels leerlingen kun je bekende Nederlanders herkennen, zoals tv-maker Danny Ghosen, schrijver Philip Huff en cabaretier Carolien Borgers.

Het eerste onderwerp is migratie. Hebben we een morele plicht om oorlogsvluchtelingen op te nemen? En migranten op zoek naar een beter leven? Hoewel de laatste in de ondertiteling gekleurd als ‘gelukszoekers’ worden aangeduid, komt de groep tot de verrassende conclusie dat we niet het recht hebben om wie dan ook te weigeren. We zijn bij toeval op deze grond in rijkdom geboren, we hebben er geen recht op.

Het lijkt een conclusie die standhoudt tot aan de poort van het Amphiareion, en die eerder van Sandel komt dan van de deelnemers. Er valt ook van alles tegenin te brengen. Maar het is een verademing om eens in alle redelijkheid over dit onderwerp te zien praten, zonder emotionele onzin van bezorgde burgers.