Deze huurders worden straks hun eigen huurbaas

Wooncoöperaties

In de Haagse Roggeveenstraat kopen huurders hun eigen straat en redden daarmee hun huizen van de sloop. Huurders in andere steden willen dat ook wel. „Maar dan moet de corporatie wel meewerken.”

Bewoners in binnentuin Het Welpje, een voormalige speeltuin die ze drie jaar geleden ombouwden tot biologische moestuin. Foto's David van Dam

De bewoners van de Haagse Roggeveenstraat zijn dolgelukkig. De wind waait door de kieren in hun kozijnen, de vloeren zijn deels rot en de pannendaken zijn aan vervanging toe. Maar de huurders in dit kleine, opstandige straatje in het Haagse Zeeheldenkwartier mogen de huizen straks zélf opknappen. Want nog even en ze zijn officieel zelf huurbaas van hun roodgeschilderde bakstenen huisjes.

Vorige maand werd bekend dat de bewoners – een bonte mix van jong en oud, arm en bemiddeld, werkend en arbeidsongeschikt – gezamenlijk hun 65 woningen van woningcorporatie Haag Wonen mogen kopen. Daarmee voorkomen zij dat de ruim honderd jaar oude huizen worden gesloopt, zoals de corporatie van plan was. Het is de eerste keer in Nederland dat bewoners, verenigd in een zogenoemde wooncoöperatie, op deze manier hun eigen straat kopen.

Groene oase

Na ruim drie jaar van „overleggen, vertrouwen winnen, vergaderen en nog meer vergaderen” is het gelukt, vertelt Hanno van Megchelen, een van de initiatiefnemers uit de Roggeveenstraat. Hij zit met een donut op een bankje in de gezamenlijke binnentuin Het Welpje. Het is een oase van groen in een voormalige speeltuin die de bewoners drie jaar geleden ombouwden tot biologische moestuin. „We noemen dit ook wel ons dorpsplein”, zegt hij, terwijl buurman Sven met zijn Puch binnenrijdt om te kijken wie er zijn, deze woensdagmiddag. Van Megchelen: „Toen we deze tuin in eigen beheer kregen, zeiden we tegen elkaar: nu kunnen we de straat er ook wel bij doen.” Hij lacht. „Nou, je weet hoe het is afgelopen.”

De huizen worden straks collectief eigendom en de bewoners betalen maandelijks huur aan de vereniging. Die wordt gerund door de bewoners zelf, met een raad van toezicht met mensen buiten de straat. De wooncoöperatie als organisatievorm werd in 2015 wettelijk verankerd in de Woningwet, op initiatief van PvdA-senator Adri Duivesteijn.

De regels zijn streng: je wilt niet dat we op termijn een deel van de straat verkopen en een Maserati aanschaffen

Lees ook een interview over de zogeheten ‘collectieven-revolutie’: En wéér gaan burgers alles zelf doen

Vriendenprijsje

De bewoners van de Roggeveenstraat betalen 2,5 miljoen euro voor de woningen; slechts de helft van de marktwaarde. De corporatie gaf de maximale 50 procent korting op de waarde – dat mag sinds toenmalig minister van Wonen Stef Blok (VVD) corporaties in 2016 ruimte gaf om te experimenteren binnen de verkoopregels.

De gemeente Den Haag maakt de aankoop mede mogelijk door de grond in erfpacht uit te geven. Daardoor was de businesscase rond. De bewoners moeten de sterk verouderde woningen straks wel zelf opknappen: daken vervangen, asbest verwijderen en badkamers eruit slopen. „Om alles te doen moeten de huren flink omhoog”, zegt Van Megchelen. „Van 200 à 300 euro naar gemiddeld 480 euro. Maar daar staat iedereen vierkant achter, anders begonnen we er niet aan.”

Karin van Dreven, bestuursvoorzitter van Haag Wonen, is niet bang dat het maatschappelijk kapitaal dat ze met deze verkoop afstoot wordt verkwanseld. „In de verkoopvoorwaarden is opgenomen dat dit sociale huurwoningen blijven. Daarmee wordt gegarandeerd dat het maatschappelijk kapitaal ook voor de doelgroep behouden blijft.”

De regels van de wooncoöperatie zijn streng, zegt Van Megchelen. „Je wilt niet de situatie krijgen dat we op termijn een deel van de straat verkopen en met z’n allen op vakantie gaan, een tweede straat kopen of een Maserati aanschaffen. Niet de misstanden van groot corporatieland in het klein.”

Nederland, Den Haag, 21062017- Buurt tuin in de Roggeveenstraat. Sven en Daan.
Foto: David van Dam

Zichzelf organiseren

De Roggeveenstraat is de eerste wooncoöperatie die is opgericht binnen de definitie van de Woningwet 2015. Maar wooncoöperaties zijn niet nieuw. In het verleden waren dit soort coöperaties in Nederland gebruikelijk, maar na de Tweede Wereldoorlog kwamen er woningbouwverenigingen en -stichtingen voor in de plaats. Nu wordt er opnieuw mee geëxperimenteerd. De gemeente Amsterdam heeft op drie plekken in de stad grond beschikbaar gesteld aan coöperaties die zelf een huis willen bouwen.

Terug naar Den Haag, waar Van Megchelen intussen uit alle hoeken van het land wordt benaderd met de vraag waarom ze in Den Haag voor elkaar hebben gekregen wat in veel andere steden nog niet is gelukt. Je vijand tot vriend maken, zegt Van Megchelen dan. „We hebben de corporatie, Haag Wonen, in een vroeg stadium meegenomen in onze plannen. Het is veel investeren in je relaties. Ik denk dat wij ook veel mazzel hebben gehad met Haag Wonen, dat al meteen een positieve grondhouding had, en de Haagse wethouder Joris Wijsmuller, die het stimuleren van wooncoöperaties [in 2014] onderdeel had gemaakt van het coalitieakkoord van het Haagse college.”

De Roggeveenstraat was een van de veertien koplopers in het programma wooncoöperaties dat Platform31 in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken in 2014 begon. Twee jaar na de start van de proef zijn 11 van de 14 koplopers nog actief.

Waar het nog niet wil lukken, is bijvoorbeeld in Amsterdam, waar de in 2015 opgerichte coöperatie Copekcabana 30 woningen in de Van der Pekbuurt collectief wil aankopen. Tineke Lupi, projectleider van Platform31: „Daar is de relatie met woningcorporatie Ymere, de eigenaar van de woningen, altijd ingewikkeld geweest. Ik denk dat ze er te laat bij zijn gehaald.”

Nederland, Den Haag, 21062017- Buurt tuin in de Roggeveenstraat. Brenda Ooms.
Foto: David van Dam
Nederland, Den Haag, 21062017- Buurt tuin in de Roggeveenstraat.
Foto: David van Dam
Nederland, Den Haag, 21062017- Buurt tuin in de Roggeveenstraat.
Foto: David van Dam

Emancipatie sociale huurder

Bas van Vlaenderen, een van de initiatiefnemers van Copekcabana, ziet dat anders. „Ymere wil gewoonweg niet verkopen met korting. Ze willen de marktwaarde, zodat ze daarmee weer nieuwe corporatiewoningen kunnen bouwen. En dat is hun goed recht. Maar zonder korting kun je geen sociale huur mogelijk maken.”

Amsterdam, waar de woningmarkt sterk oververhit is en het betaalbaar houden van de stad een belangrijk politiek thema, heeft juist zo’n diverse wooncoöperatie nodig, vindt hij. „Wij proberen betaalbaarheid te garanderen maar ook zelfbeschikking mogelijk te maken. De emancipatie van de sociale huurder, zoals Duivesteijn dat zo mooi noemt.”

Omdat Ymere vasthoudt aan de marktwaarde, zijn de leden van Copekcabana nu met de corporatie in gesprek over de mogelijkheid tot oprichting van een beheercoöperatie. Van Vlaenderen: „Welke mate van zelfbeschikking kunnen we bereiken, dat is nu de vraag.”

In Den Haag wachten de bewoners formeel nog op goedkeuring van de Autoriteit Woningcorporaties. „Ook in deze buurt stijgen de huizenprijzen”, lacht Van Megchelen. „Extra reden om die deal snel te sluiten.”