Russen strijden voor Navalny’s ‘piepkleine kans’

Grassrootscampagne Aleksej Navalny In heel Rusland zetten vrijwilligers lokale campagnes op voor oppositieleider Navalny. Op veel plaatsen, zoals in Zjoekovski, opereert de ‘volksstaf’ los van Moskou.

Poetin-aanhanger Anna Denisova, wordt op straat aangesproken door Oleg Dzoetsev (26) die vrijwillig campagne voert voor de Russische oppositieleider Navalny. Foto Steven Derix

Anna Denisova heeft geen zin in een praatje en daarom schuifelt ze zo dicht mogelijk langs het hekje aan de rand van het trottoir. Maar Oleg Dzoetsev (26) heeft de bejaarde dame al gezien. „Goedemiddag! Mag ik u deze folder aanbieden?”

„Oppositieleider Alesksej Navalny?”, zegt ze terwijl ze een wegwerpgebaar maakt. „Ik stem voor Poetin, jongetje! Na die Gorbatsjov en die vreselijke Jeltsin heeft hij het land weer opgebouwd!” Met haar wandelstok priemt ze naar de vrijwilliger.

Het is drukkend warm op deze zaterdagmiddag in Zjoekovski, aan de horizon gromt onweer. Boven het gelijknamige vliegveld schiet een gevechtsvliegtuig kaarsrecht de hemel in. Deze week begint hier de jaarlijkse militaire vliegshow Maks. De opening zal worden bijgewoond door president Poetin zelf.

Vroeger een afgesloten stad

Zjoekovski, 35 kilometer ten zuidwesten van Moskou, werd gebouwd voor de ingenieurs van de luchtvaartindustrie. In Sovjettijden was dit een afgesloten stad en het was een voorrecht om hier te mogen wonen en werken. Het centrum wordt gedomineerd door rijk geornamenteerde appartementencomplexen en groene alleeën. Geen hoogbouw – behalve die ene afzichtelijke flat, recht achter het cultuurpaleis.

In 2009 kwamen de bewoners van Zjoekovski in verzet tegen de geplande hoogbouw. De protesten waren zo hevig dat de burgemeester het veld moest ruimen.

Protest was er ook tegen de kap van de bossen rond Zjoekovski. Bij de presidentsverkiezingen van 2012 stemde nog geen 20 procent voor Poetin. „Dit is een stad van de wetenschap”, zegt vrijwilliger Dmitri Lavrik. „70 procent van de inwoners heeft hoger onderwijs genoten.”

Met z’n allen voor Navalny

Enkele weken geleden klonterde het burgerlijk verzet van Zjoekovski samen rond één man: Aleksej Navalny. De 41-jarige oppositieleider wil volgend jaar meedoen aan de presidentsverkiezingen. Volgens de Russische Centrale Kiescommissie is dat onmogelijk: eerder dit jaar werd Navalny opnieuw veroordeeld tot een voorwaardelijke celstraf wegens ‘fraude’. Vorig jaar vernietigde het Europese Hof het vonnis in de ‘Kirovles-zaak’, maar dat verhinderde de Russische rechtbank niet om Navalny opnieuw een voorwaardelijke straf op te leggen. Door het strafblad heeft Navalny geen passief stemrecht en is zijn verkiezingscampagne volgens de Russische autoriteiten illegaal.

In de afgelopen weken werden al tientallen campagnemedewerkers bij het folderen opgepakt. In Moskou werd Navalny’s kantoor verzegeld door de politie. Ook in andere steden viel de politie binnen bij de oppositie. Maar Navalny gaat gewoon door. In de afgelopen maanden heeft de oppositieleider een landelijke organisatie uit de grond gestampt.

Lees ook deze reportage die Steven Derix in juni schreef over demonstraties in Moskou: ‘Ik ben niet bang. Hier mag ik staan’

In 77 Russische steden werkt een ‘verkiezingsstaf’ aan zijn campagne, met financiële steun uit de partijkas. In andere gemeenten – zoals Zjoekovski – moeten vrijwilligers het helemaal zelf doen.

Op 30 juni deed Navalny de oproep aan vrijwilligers om zich te verenigen in zogeheten ‘volksstaven’. „Er zijn 1.112 steden in Rusland”, schrijft Navalny op zijn site. „Maar we hebben maar geld voor 77.”

De lokale organisaties zijn cruciaal, wil Navalny volgend jaar ook maar een schijn van kans maken bij de verkiezingen. Voorlopig lijkt het daar nog niet op: in opiniepeilingen komt de oppositieleider – een ster in de westerse pers – niet verder dan een procent of 2.

Inmiddels lijkt Navalny’s campagne op een echte grassrootsbeweging. De ‘volksstaf’ in Zjoekovski telt al tweehonderd geregistreerde vrijwillers, al bestaat een deel daarvan uit Poetin-aanhangers die willen komen spioneren. Hoe die organisatie zo snel tot stand gekomen is weet niemand. Een kantoor is er trouwens ook niet – na twee dagen gooide de huurbaas de activisten zijn pand uit.

In café De Hobbit leggen Dmitri Lavrik (43) en Jevgeni Pazjitnov (43) uit wat hen drijft. Geen ambitieuze Moskouse hipsters, zoals er zo veel rond Navalny hangen, maar bedeesde huisvaders. Wie er de leiding heeft in de staf? Lavrik en Pazjitnov kijken peinzend. „We bespreken onderling wie wat doet”, zegt Lavrik. „Het hangt er helemaal van af wie er tijd heeft”, zegt Pazjitnov.

De banden met het hoofdkwartier in Moskou zijn los – om niet te zeggen non-existent. Moskou belt nooit. En de ‘volksstaf’ in Zjoekovski hoeft Moskou evenmin te bellen. Op Navalny’s site staat heel duidelijk uitgelegd wat er moet gebeuren, vertelt Pazjitnov. Stickers en folders uitdelen. Gesprekken voeren met potentiële kiezers.

Maar wat moet er verteld worden aan de kiezers? „We hebben het over onze eigen lokale problemen”, zegt Pazjitnov. „Dat kan heel goed onder de vlag van Navalny. Hij staat voor verandering.”

Maar Navalny mag toch helemaal niet mee doen? „Als we niet strijden, verliezen we sowieso”, zegt Pazjitnov. „Nu is er een piepklein kansje.”

Op het Leninplein in het centrum van Zjoekovski loopt de eerste foldersessie op haar eind. Vrijwilliger Michail Joeritsyn doekt de Navalny-stand op. Niet zo lang geleden werd de auto van zijn zus in brand gestoken. Dat overkomt de laatste tijd meer activisten. Joeritsyn blijft er kalm onder. „Ik had hem in de garage moeten zetten.” In de verte kiezen twee Soechojs bulderend het luchtruim, maar het zachte gezoem komt van de kleine witte drone boven ons hoofd. Poetin-aanhangers, zegt een vrijwilliger. „Ze houden ons goed in de gaten.”