Column

Is de kalief dood of leeft hij? Eigenlijk doet het er niet toe

Net zoals zoveel terreur- en regeringsleiders is Abu Bakr al-Baghdadi al een aantal keer doodverklaard. Carolien Roelants vraagt zich af of zijn dood echt het verschil zou maken.

Al-Baghdadi in een video van extremisten uit 2014. Foto AP

Is bijna-ex-kalief, bij gebrek aan kalifaat, Abu Bakr al-Baghdadi dood? Of niet? Iemand op Twitter had geteld dat hij al zeven keer is doodverklaard. Ik weet in elk geval van drie recente keren: door Rusland, Iran en door het Syrische Observatorium voor de Mensenrechten, waarbij veel media eraan toevoegden dat dát betrouwbaar wordt geacht, iets wat kennelijk per definitie niet voor Rusland en Iran geldt.

Baghdadi heeft dit gemeen met veel andere hoofdrolspelers in het dagelijks nieuws: dat ze dood worden gemeld voor ze echt dood zijn. Ik loop al lang mee, en ik herinner me onder veel anderen Franco en de Iraanse revolutieleider ayatollah Khomeiny. Maar die waren op dat moment oud en ziek en bijna dood. Khomeiny’s opvolger Khamenei is al tien jaar dood, dat wil zeggen zijn eerste doodsmelding door de Amerikaanse neocon Michael Ledeen dateert van 2007. Baghdadi zit in de categorie guerrilla- en terreurleiders op wie jacht wordt gemaakt, en bij wie het verschil tussen leven en dood wordt uitgemaakt door de precisie van de dronebestuurder of de scherpschutter. Soms is het nét mis, of halfraak, of is een argeloze burger op de verkeerde plaats de klos, en dan is de doodsmelding vaak een kwestie van wishful thinking.

Een van de vele voorbeelden uit deze categorie is uitgerekend Abu Musab al-Zarqawi, peetvader van de Islamitische Staat en het bijbehorende kalifaat. De Jordaniër Zarqawi migreerde naar Irak nadat de Amerikanen zo vriendelijk waren geweest om Saddam Hussein te elimineren, en richtte daar in 2004 Al-Qaeda-in-Irak op, dat zich uiteindelijk in de IS omvormde. Hij maakte zich berucht door talloze bloedige aanslagen en door onthoofdingen die hij op video verspreidde. Ja, de IS heeft dat niet van een vreemde. De Amerikanen, die 25 miljoen dollar op zijn hoofd hadden gezet, meldden herhaaldelijk zijn dood vóór het in 2006 echt zover was. Wikipedia heeft een speciale paragraaf ‘claims of death’ in haar artikel over Zarqawi.

Maar is Baghdadi nou dood? Laten we afspreken: zolang we niet zijn flashy Rolex (volgens tegenstanders), of iets goedkopere ‘islamitische horloge’ – dat de gebedstijden precies aangeeft – van de Saoedische horlogemaker Al-Fajr hebben teruggevonden, leeft hij. Mijn punt is: doet het ertoe?

Het gaat mij hierom: iedereen jaagt op de leiders, maar maakt een dode leider echt het verschil? Neem Zarqawi. De Amerikanen bouwden een groot feest toen hij was geëlimineerd en noemden elke aanslag die volgde „een teken van de wanhoop” van de overlevende extremisten. Inderdaad werd Al-Qaeda in de jaren na Zarqawi’s dood ver teruggeslagen; zó ver dat de organisatie in 2009 zelf ook dood werd verklaard.

Dat kwam niet door de dood van Zarqawi, maar doordat sunnitische stammen zich tegen de extremisten hadden gekeerd. Die hadden genoeg van de extremisten die hun dochters opeisten en hun de wet voorschreven. Maar Al-Qaeda werd niet verslagen; de harde kern ging naar huis en wachtte daar nieuwe kansen af. De groep – inmiddels Islamitische Staat- in-Irak – kreeg een nieuwe leider: onze Baghdadi. En de plaatselijke omstandigheden, zijnde de shi’itische onderdrukking van de sunnieten, werkten een wedergeboorte in de hand. De rest is geschiedenis.

De centrale Al-Qaeda is ook niet verdwenen met de dood van Bin Laden; de Egyptenaar Zawahiri volgde hem op. Straks is er geen kalifaat meer, en op een gegeven moment ook geen Baghdadi, maar de extremisten zijn niet weg. Er komt een nieuwe leider, en er komen zonder enige twijfel, gegeven de toestand in Irak en Syrië, nieuwe kansen. De koning is dood, leve de koning!