Zombiesymbolen, tekens die wel en niet bestaan

Wie weet nog wat een floppydisk is? Toch is het het algemeen bekende pictogram voor ‘bewaren’. Zijn er meer van zulke symbolen? Een oproep.

Bij elke foto klinkt uit je mobiele telefoon een sappige klik. In die fractie van een seconde hoor je een spiegel op- en neerklappen, terwijl de spleetsluiter zich opent en weer sluit en intussen een beetje licht doorlaat naar de gevoelige plaat.

Een fantastisch geluid. En volkomen overbodig. Want je mobiele telefoon bevat geen sluitermechanisme van een spiegelreflexcamara. Er is zelfs helemaal geen geluid nodig als je een foto neemt. En het had ook een piep of tsjilp kunnen zijn. Die klik zit er alleen in uit gewoonte. Het is het geluid dat wij nu eenmaal met camera’s associëren.

Computerontwerpers hebben vanouds de neiging om de materiële wereld digitaal voort te zetten, om een brug te slaan tussen vertrouwd en nieuw. Denk aan de ‘prullenbak’ op je beeldscherm, en het ‘vergrootglas’ voor de zoekfunctie. Nog niet zo lang geleden maakte je op een Apple-computer notities op een ‘kladblok’ met een ‘ringband’, zaten je contacten in een ‘Rolodex’, en kwam een online gekocht boek in een merkwaardige stand terecht op een goedkoop ogend ‘boekenplankje’.

Er is een woord voor: skeuomorfisme, van het Griekse skeuos (stoffelijk voorwerp); ‘voorwerpvormig’ dus. Als je het weet zie je het overal. Van kunstleer met leermotief tot uitdrukkingen als ‘de hoorn erop gooien’.

Webontwerpers zijn alweer een paar trends verder, maar skeuomorfisme blijft springlevend. De posterijen verkeren in doodsnood maar het pictogram voor e-mail blijft een ouderwetse envelop.

Zou er een tijd komen dat steeds minder mensen weten wat een envelop is? Voor de floppydisk en de diskette – een insteekbaar geheugenkaartje, al tien jaar uitgestorven – moet dat zo zijn. Toch is dat nog steeds hét teken voor ‘bewaar’.

Zulke tekens bestaan tegelijkertijd wel en niet. Ze zijn ondood. Zombiesymbolen. Ze leven nog een tijdje in een schemerzone, maar hoe lang valt niet te voorspellen. Denk aan de ganzeveer op een ‘schrijf-knop’. Of aan de stoomlocomotief die je in veel landen nog op borden bij een spoorwegovergang ziet staan. Of het zaagtandvormige dak van een fabriek-met-schoorsteen bij een bedrijfsterrein van aluminium blokkendozen.

En misschien verdwijnen ze wel nooit, omdat iedereen aan hun gezelschap gewend is geraakt en het niet uitmaakt wat ze in een vorig leven waren. Een goeie kanshebber voor die status lijkt de camera die nog ouder is dan de spiegelreflex, met een lens op een leren harmonica, waar je bovenin moest kijken terwijl je aan de zijkant knoppen verdraaide. Pictogrammen van zo’n camera kondigen overal langs de Britse wegen een flitspaal aan.

Kent u meer zombiesymbolen? De Achterpagina wil graag van u horen. Stuur ze in naar symbolen@nrc.nl. We komen er later op terug.