...en hij ging over het transport naar de lanceerplek

Over ‘Bibliotekar’

Rebellencommandant ‘Chmoery’ kreeg tot nu toe een sleutelrol toebedeeld. Ene ‘Bibliotekar’ blijkt veel belangrijker te zijn geweest.

De Oekraïense inlichtingendienst SBOe heeft het beeld gevestigd dat een rebellencommandant met de bijnaam ‘Chmoery’ – hij heet in werkelijkheid Sergej Doebinski – een hoofdrol heeft gespeeld in de aanslag op vlucht MH17. Die indruk ontstond uit tapgesprekken die de SBOe al op 18 juli 2014 publiceerde. We horen hoe Chmoery de fatale Boek telefonisch in ontvangst neemt en begeleiding voor het wapen regelt door het rebellenbataljon Vostok.

Uit nader onderzoek blijkt dat de Boek nooit door Vostok is geëscorteerd en dat de separatisten er zelfs nooit het beheer over hebben gehad. De Russen leenden een Boek niet uit, ze gaven het dure wapen een bemanning mee om het te bedienen.

Half juli 2014 vochten de separatisten op wel drie of vier plaatsen fel met het Oekraïense leger, dat toen flinke successen boekte. Waarschijnlijk was de fatale Boek de eerste van een hele serie die de separatisten had moeten beschermen tegen de Oekraïense gevechtsvliegtuigen.

Het lijkt erop dat de fatale Boek aanvankelijk aan een rebellengroepering bij Loegansk was toegezegd. Maar Chmoery werd onverwacht zó in het nauw gedreven bij de plaats Marynivka, dat hij vermoedelijk voorrang heeft gekregen. In een gesprek op woensdagavond 16 juli met ene ‘Sanytsj’ van het Vostok-bataljon, verzucht Chmoery: „Het zou mooi zijn als ik morgen een Boek kreeg.”

Verder lijkt hij er weinig invloed op te hebben gehad. Als de volgende dag inderdaad een Boek arriveert, weet Chmoery niet of het er één of twee zijn, of hij wel of niet op een trailer staat, of er wel of geen bemanning bij is.

Volvo-trailer

Om onbekende redenen moest de Boek in de nacht van 16 op 17 juli onverwacht door separatisten worden opgehaald bij de grens. Een van hen, Boerjat, mogelijk de chauffeur van de Volvo-trailer waarmee dat gebeurt, meldt zich ’s ochtends bij Chmoery met de vraag waar „deze schoonheid” naartoe moet. Chmoery denkt dat hij nu zeggenschap over de Boek heeft en regelt prompt begeleiding en bewaking.

Een misverstand. De Boek staat onder beheer van de Russische ploeg die het transport in drie burgerauto’s escorteert. Uit diverse tapgesprekken blijkt dat één duidelijk aanwijsbaar persoon verantwoordelijk was gesteld: ‘Bibliotekar’, een figuur die in drie tapgesprekken voorkomt en tot dusver onderbelicht bleef. Hij was de enige met wie contact mocht worden opgenomen – en liefst niet per telefoon want dan maakten gsm-masten zijn transport traceerbaar. Diverse hoger geplaatste militairen en separatisten gebruikten daarom waarschijnlijk een hand held radio.

Bibliotekar wacht de escorte van Chmoery niet af en rijdt door naar de plaats Snizjne, blijkt uit een telefoongesprek. Bij een benzinestation wordt de Boek afgeladen. Nu blijkt dat Bibliotekar niet precies weet waar hij heen moet. Er wordt gebeld met een separatist in het veld die een vage aanwijzing geeft. Rond half twee rijdt de Boek met uitgedund escorte naar een roadblock van de rebellen bij het gehucht Pervomajsky. Daar zal rond 16.20 uur lokale tijd de fatale raket worden afgeschoten. Er zijn geen tekenen dat Chmoery daar nog bemoeienis mee heeft gehad. Uit een tapgesprek van laat in de middag of vroeg in de avond blijkt dat hij weer aan het front bij Marynivka was.

Geïmproviseerd vervoer

Een uur nadat het fatale schot is gevallen moet ook bij het roadblock duidelijk zijn geworden dat er iets vreselijk was misgegaan. Vanuit een legerkamp in Rusland vertrekt, vermoedelijk onder druk van ‘Moskou’, een trailer die de Boek moet terughalen. Maar die zal leeg terugkeren, want ook lokaal, bij het roadblock, waren al maatregelen genomen om de Boek te evacueren. Wie daartoe het initiatief nam is onbekend. De Boekbemanning gaat er, waarschijnlijk met geïmproviseerd vervoer, op eigen gelegenheid vandoor – zó haastig dat één van hen achterblijft, suggereert een tapgesprek. Voor de aftocht van de Boek moet de Volvo-trailer weer worden opgetrommeld.

Bibliotekar brengt de Boek waarschijnlijk naar een luchtafweerraketbrigade bij Millerovo. Intussen wordt hij gebeld door zóveel mensen (acht of tien, onder wie Strelkov, militair leider van de separatisten, die zich voorstelt) dat hij nijdig zijn telefoon afzet.

Je mag aannemen dat Strelkov, en andere bellers, pogingen deden om de Boek te behouden. Maar ook, belangrijker, dat Bibliotekar een man van statuur was, waarschijnlijk een reguliere Russische officier.