Brieven

Brievenbus en praatpaal

Een ode aan de brief

Illustratie Cyprian Koscielniak

Graag breek ik een lans voor de brievenbus: die moet blijven (Straks gaat de brievenbus de praatpaal achterna, 11/7).

Digitalisering, e-mail en chatberichten zijn de boosdoeners. Maar we moeten blijven schrijven. Het is een kunst bijna, het schrijven van een brief. Wat zou de literatuur zijn zonder de brieven aan Matroos Vos, zonder de brieven van de Deense filosoof Kierkegaard. Er wordt tijd genomen, nagedacht (kan geen kwaad): je verdiept je op papier.

Uit brieven ontstaat een beeld van het leven in tijden van verontwaardiging, je beschaamd voelen, ontevredenheid, jaloezie, verlangen.

Bij het versturen wordt een kus gedaan of een verontwaardigde vuist, maar altijd is het een gevoel wat je aan de ander geeft.

Dat mag nooit verloren gaan. De wandeling naar de brievenbus is in de literatuur vele malen beschreven. Ik heb als tiener regelmatig mijn brief weer uit de brievenbus mogen halen, als de postbode hem kwam legen. Mijn harde woorden smolten naarmate de tijd verstreek, want de wandeling naar huis gaf mij de tijd tot helderheid. Een brief kan een dag veranderen van donker naar licht. Zelfs als de brief niet welkom is blijft het chic om hem ongeopend ‘return to sender’ te sturen.

Nationale trouw

Gedeeld belang

De heer Beekers zoekt de oplossing voor de discussie met een Nederlands-Turkse puber over het gooien van bekertjes op straat in nationale trouw (Doe niet lacherig over nationale trouw, 8/7).

Dat gaat nooit werken. Hij zou moeten vragen: „Beste jongen, ik vraag niet dat je je beker opraapt omdat ik Nederlander ben, maar omdat ik hou van een opgeruimde omgeving.” Vanaf dat moment gaat het niet meer om identiteit, maar gedrag en dus om de vraag of het goed is dat wie dan ook colabekertjes op de grond gooit.

Misschien hebben de heer Beekers en de jongen meer een gemeenschappelijk belang dan een gemeenschappelijke identiteit.

Nationale Trouw (2)

Wederzijds respect

Ik moest denken aan mijn zus toen ik het artikel in Opinie & Debat las (Doe niet lacherig over nationale trouw, 8/7). Daar werd de vraag ontleed wat je tegen een jongen zegt die een beker cola op de grond gooit en dit vervolgens weigert op te ruimen.

Gebrek aan wederzijds respect en een samenleving die niet meer betrokken is, leert kinderen dat asociaal gedrag de norm is. Dit probleem kennen we inmiddels in heel Nederland en het raakt ook de basis van onze maatschappij: het onderwijs.

Mijn zus is een betrokken leerkracht op een basisschool in een welgesteld duindorp. Vorige week kwam er een woedende moeder de klas ingestormd die zonder enige aankondiging haar de huid vol schold. Het is al de derde keer in één schooljaar dat mijn zus iets dergelijks overkomt. De persoonlijke aanvallen hakken er steeds harder in. Ze staat niet alleen: collega’s kampen met burn-out, of gaan met vervroegd pensioen. Mijn zus heeft eergisteren haar ontslag ingediend: ze stopt met lesgeven. Weer een uitstekende leerkracht minder in een maatschappij waar onderwijs met wederzijds respect en goede voorbeelden hard nodig zijn.

Hoe geven we onze kinderen goed onderwijs, als ouders zo tekeer gaan tegen leerkrachten? Dit is zeker niet alleen een probleem van de minder bedeelden van ons land. Voor de jongen van twaalf kan ik nog wel wat verzachtende omstandigheden bedenken, voor een hoogopgeleide moeder niet.

De kleine Tesla

Energie wordt groener

Gevestigde autofabrikanten maken elektrische aandrijving steeds nadrukkelijker onderdeel van hun aanbod, zodat de discussie over milieu-effecten een achterhoedegevecht is.

Volgens de heer Hageman (Brieven, 11/7) zijn we over de milieuwinst voorbarig enthousiast. TNO-onderzoek toont juist aan dat een volledig elektrische auto ook bij gebruik van honderd procent grijze stroom well-to-wheel (van bron tot wiel) voor minder CO2-uitstoot zorgt. In de huidige energiemix zitten we echter al op 89 procent. Andere wetenschappelijke studies geven eveneens betere resultaten.

Toch is de energiemix van nu niet relevant: nu een elektrische auto kopen, betekent opladen met de vergroenende energiemix van de toekomst. Steeds minder milieubelastend dus. U kunt zelf nu al kiezen voor levering (of eigen opwekking) van honderd procent groene stroom. Olie blijft altijd vuil.

Onderbelicht: alleen elektrische auto’s geven de fietser en wandelaar lucht, toch?

Ingewikkeld: de hoge investering. Terug te verdienen door lagere gebruikskosten, maar je moet hem wel eerst betalen.

Scheiding kerk en staat

Verwarring

Misschien wil Marieke van der Zeijden (Brieven, 12/7) eens nadenken over het onderscheid tussen kerk en staat en dat van religie en politiek want zij – en vele anderen – haalt dat hopeloos door elkaar.

Kerken zijn georganiseerde vormen van religie en staten zijn georganiseerde vormen van politiek. Kerk en staat behoren gescheiden te zijn: zij mogen geen institutionele en inhoudelijke invloed op elkaar hebben.

Maar religie, en dat valt zeker niet samen met de georganiseerde vormen daarvan, is een levensbeschouwing met religieus karakter terwijl bijvoorbeeld het humanisme en marxisme seculiere levensbeschouwingen zijn.

Dat levensbeschouwingen, van welke aard ook, meespelen in politieke keuzes is voor de hand liggend. De opvatting dat religieuze mensen hun opvattingen niet mogen uitdragen in publieke en politieke discussies en, bijvoorbeeld, een humanist wel (wel of niet achter de voordeur), slaat nergens op, ook al wordt het in publicaties frequent beweerd. Dus: dat D66 „strijdt voor de uitbreiding van de mogelijkheid om over leven en dood te beslissen” mag natuurlijk, maar waarom zou een partij met een religieuze levensbeschouwing niet mogen weigeren daaraan mee te werken. Is het ene levensbeschouwelijke principe meer geoorloofd dan het andere. Op welke grond?

Correcties/aanvullingen

Pensioen zzp'ers

In Pensioen opbouwen vinden ze te duur (11/7, p.E6) worden drie onderzoeken van het CBS genoemd. Twee daarvan zijn uitgevoerd samen met TNO.

Winst NRC

In Voor NRC Media was 2016 ‘een goed jaar’: oplage en winst stegen (13/7, p. C2) staat dat NRC in 2016 een nettowinst haalde van 19,4 miljoen euro. Dat is echter de brutowinst. De nettowinst – na aftrek van rente, belastingen en afschrijvingen – bedroeg 4,7 miljoen euro; 43 procent meer dan in 2015.