De voetbalsters maken kleine sprongen voorwaarts

EK voetbal

Vrouwenvoetbal zit in de lift, maar niet overal in Europa. En de emancipatie gaat niet vanzelf.

Lieke Martens slidet tijdens de training op de KNVB-campus in Zeist. Foto Koen van Weel/ANP

Wanneer de nationale bond hen bleef behandelen als tweederangsburgers, bleef er voor de beste voetbalsters van Ierland nog maar één drukmiddel over: staken. Of ze voetbalden onder betere omstandigheden. Of ze voetbalden niet.

Ze waren het amateurisme beu, vertelden de vrouwen in april op een persconferentie. Het meest gênante ongemak waren de trainingspakken die ze voor elk duel in bruikleen kregen, waardoor de speelsters zich na elke buitenlandse trip moesten verkleden in de toiletten op Dublin Airport. Verder eist de ploeg financiële compensatie voor alle vakantiedagen die ze moesten opnemen om veertig dagen per jaar bij de nationale ploeg te spelen: 300 euro per wedstrijd.

„Wij vechten voor de toekomst van het internationale vrouwenvoetbal’’, zei aanvoerder Emma Byrne. „Dit gaat niet alleen om ons.”

Twee dagen later ging de bond overstag. Een overwinning waarvan de symbolische waarde vermoedelijk groter was dan het financieel gewin. Dit ging niet om trainingspakken, noch om financieel gewin. Dit ging om respect. Zoals veel voetballende vrouwen in Europa strijden voor erkenning. Acceptatie, emancipatie.

In Spanje joegen de speelsters van de nationale ploeg met moeite een tirannieke bondscoach weg die hen 27 jaar lang uitmaakte voor chavalitas – kleine meisjes. In Italië eisten speelsters het vertrek van een bondsvoorzitter die hen een „stelletje lesbiennes” noemde en in Nederland dragen de speelsters van het nationale team sinds kort een eigen embleem op hun shirt; een leeuwin.

Grotere budgetten, meer aandacht

Kleine stappen zijn het, met soms een grote betekenis. De sport groeit en aan de vooravond van het EK in Nederland dat zondag begint, is er haast niemand die het tegendeel durft te beweren. De budgetten stijgen, de media-aandacht neemt toe en steeds meer vrouwen en meiden voetballen. Van België tot Bosnië, Duitsland tot Denemarken: de sport groeit. Kleine sprongen voorwaarts.

Toch blijkt uit een enquête van NRC onder UEFA-lidstaten dat vrouwenvoetbal niet overal positief wordt gewaardeerd. Vertegenwoordigers van onder meer Malta, Kroatië, Schotland en Noord-Ierland geven de waardering in hun land een onvoldoende. Tomislaw Pacak van de Kroatische voetbalbond geeft een 2, op een schaal van 1 tot 10. Hij vreest dat het nooit iets zal worden met vrouwenvoetbal in Kroatië. Opvallend is de beoordeling van twee Maltese functionarissen: de vrouw deelt onvoldoendes uit, de man enkel zevens. Hun doel: „Een functionaris die zich fulltime bezighoudt met meisjesvoetbal op scholen.”

De poule-indeling en het programma van het EK voor vrouwen. De tekst gaat verder onder de graphic.

De poule-indeling en het programma van het EK voor vrouwen.Infographic NRC

In Nederland is de KNVB dat stadium voorbij. Naast grote doelen die de bond wil bereiken wordt hier al aan details gewerkt. De bond liet voor het EK een nieuw logo ontwerpen voor de Leeuwinnen, vorige week in een theater in Amsterdam met veel glamour gepresenteerd. Eens was dat een Oranjeleeuw met lange manen, net als bij de mannen, nu een leeuwin. „Geniaal”, zei bondscoach Sarina Wiegman. „Er wordt een familie gemaakt. Een mannetje en een vrouwtje.’’

De vrouwen beschouwen het logo als een blijk van erkenning. Een nieuwe verdienste van een ploeg die ooit voor een appel en ei voetbalde in hobbezakken, zoals de speelsters hun mannelijke kleding beschouwden.

Die veranderingen ziet Minke Booij ook, manager vrouwenvoetbal bij de KNVB. „Toen ik hier twee jaar geleden in dienst trad, voelde het vrouwenvoetbal bij de KNVB nog een beetje als een eilandje”, zegt zij. „Er waren zeker medewerkers die zich er druk over maakten, maar niet genoeg. Mede door het EK zijn dat er nu veel meer. Iedereen rent nu voor de Oranje Leeuwinnen. Geen coach roept nog dat vrouwenvoetbal zonde is van het gras. Vroeger werd daar misschien nog schaapachtig om gelachen, nu niet meer.”

Nederland vrouwenvoetballand

Op Duitsland en Zweden na is Nederland de EK-deelnemer met het hoogste aantal geregistreerde voetbalsters, blijkt uit onderzoek van de UEFA (pdf). Er voetballen 153.000 vrouwen in Nederland, achtduizend meer dan een jaar geleden. Zweden telt 179.000 speelsters, Duitsland, regerend Europees kampioen, bijna 210.000. Beide bonden geven met budgetten van respectievelijk 5,1 en 9 miljoen euro ook meer geld uit aan het vrouwenvoetbal dan Nederland, waar de KNVB dit jaar 4,5 miljoen euro in het vrouwenvoetbal investeerde. Vorig jaar was dat 4 miljoen.

Er zijn vijf EK-deelnemers die meer uitgeven aan vrouwenvoetbal dan Nederland. Dat verandert wanneer je de bedragen uitrekent per geregistreerde speelster: dan zijn er veertien landen die meer uitgeven; de KNVB laat dan met 29 euro alleen de 28 euro van Zweden achter zich.

„Die enquête is in veel gevallen appels met peren vergelijken”, vindt Booij. „Je weet niet of al die landen nauwkeurig hun budgetten opgeven. Het is te simpel om te zeggen dat zij hun leden belangrijker vinden doordat ze uitkomen op 150 euro. Wij vragen ons altijd af: welke uitgave heeft het meeste impact? Een duur camerasysteem of worden we beter van een nieuwe trainer? Als je iemand hebt die continu goede keuzes maakt, wil het niet zeggen dat iemand die meer geld spendeert het beter doet. Wij hebben hier een gloednieuwe campus waar de vrouwen dit EK verblijven. Zij zien ons elke dag en worden door ons gezien. Sommige effecten zijn niet in geld uit te drukken.”

De Red Flames

Niet alleen de KNVB besteedt meer geld aan vrouwenvoetbal. De voorbije vijf jaar is het bedrag dat alle 55 UEFA-lidstaten samen aan vrouwenvoetbal uitgeven met de helft gestegen naar 102 miljoen euro, blijkt uit UEFA-onderzoek; net iets meer dan Manchester United uitgaf aan ’s werelds duurste voetballer Paul Pogba. Driekwart van de 102 miljoen is afkomstig van de zestien landen op het EK. Engeland is met 15 miljoen euro de grootste aanjager, België met 1,4 miljoen euro het minst. Wat geenszins afdoet aan de professionaliteit die de Belgen nastreven. Eén van de speelsters van de Red Flames werd deze week uit de EK-selectie verbannen omdat ze onlangs overnachtte in een tent, na een voetbaltoernooi. Onprofessioneel, vond bondscoach Ives Serneels. Topsport verlangt discipline. Keiharde mores.

Sinds 2012 zijn er twee keer zoveel profvoetbalsters (nu 2.853), zijn er zesduizend nieuwe vrouwen opgeleid tot scheidsrechter en zijn de toeschouwersaantallen bij interlands met gemiddeld 20 procent toegenomen. Bijna elk land initieert campagnes op sociale media en in 43 landen waaronder Nederland wordt vrouwenvoetbal uitgezonden op de publieke omroep, tegen 31 in 2014.

„Ik ben er trots op dat er sinds dit jaar elke week één wedstrijd uit de vrouweneredivisie bij de NOS te zien is en dat is ook belangrijk’’, zegt Minke Booij. De samenvatting op de late zaterdagavond voelde als een mijlpaal, zoals de cover van Voetbal International deze week ook een signaal afgaf: vier speelsters van Oranje met een big smile. „Er waren al eerder vrouwen te zien op de voorpagina, maar die waren meestal schaars gekleed of getrouwd met David Beckham”, schreef hoofdredacteur Christiaan Ruesink. De kop boven zijn commentaar: „Dit is emancipatie.”

Kleine meisjes

Vanzelf gaat emancipatie niet. In Spanje werd de nationale ploeg 27 jaar lang gecoacht door een man die hen „kleine meisjes” noemde, hen tot huilen bracht op de training en hen verbood in de pers te praten over het diepgewortelde Spaanse machismo. Al in 1998 dienden de vrouwen een verzoek in Ignacio Quereda van het elftal af te halen, maar de voorzitter van de Spaanse bond wuifde het verzoek weg. Hij vindt vrouwenvoetbal eerder hinderlijk dan belangrijk. Nog altijd weet niemand zeker of Spaanse bondsbestuurders aanwezig waren op het WK in Canada. Quereda is inmiddels weg. Na het WK leidde een massale opstand alsnog tot zijn vertrek.

Lees ook ons interview met EK-columnist Vera Pauw: ‘Alle voortekenen zijn gunstig.

In Italië gebeurde hetzelfde met de voorzitter van de amateurafdeling van de bond. Die zei in een vergadering dat hij niet langer geld wilde vrijmaken voor een „stel lesbiennes”. Hoewel hij achteraf zei dat de notulen waren vervalst, werd hij op aandringen van de internationals ontslagen. Anders dan in landen als Engeland, Duitsland en Frankrijk is er in Italië maar één Serie A-club met een vrouwentak: Fiorentina. Maar ook daar was het tot vorig seizoen gebruikelijk dat speelsters hun eigen tenues wasten.

Ondanks het geringe enthousiasme van grote clubs is Italië erbij op dit EK. De Ierse vrouwen niet, ook al heeft hun statement in april bewezen dat ze klaar zijn voor een opmars. Ze kregen het minste waar elke voetballende vrouw recht op heeft: respect. Plus een trainingspak.