Revolte loont: Atlas Contact wellicht toch onafhankelijk

Atlas Contact

Auteurs dreigden en masse de uitgeverij te verlaten als Atlas Contact in handen zou komen van ‘durfkapitalisten’. Ze hadden geen geld, maar wel een machtige pen, zeiden ze tegen de directie van het concern. Er is kans dat ze hun zin krijgen.

Foto ANP

Het drama rondom Atlas Contact van de afgelopen twee weken kan met zomerstop: Mizzi van der Pluijm, uitgever-directeur bij Atlas Contact, krijgt een half jaar de tijd om te onderzoeken of Atlas Contact een zelfstandige uitgeverij kan worden, los van VBK. Als dit lukt, zal de zakenboekentak Business Contact losgekoppeld worden van Atlas Contact.

Dit is de uitkomst van twee dagen overleg van Van der Pluijm en de schrijverscommissie – bestaande uit Maarten Asscher, Hanna Bervoets, Michael Bijnens, Jutta Chorus, Geert Mak, Lieke Marsman en Nelleke Noordervliet – met algemeen VBK-directeur Wiet de Bruijn en voorzitter Theo van der Raadt van de raad van commissarissen.

De sleutel in het conflict lag dus bij de schrijvers, die dinsdag hadden aangekondigd dat ze en masse bij de uitgeverij zouden vertrekken als deze niet onafhankelijk zou worden. Ze lijken nu hun zin te krijgen. Het is niet eerder vertoond in de uitgeefgeschiedenis dat schrijvers zo in opstand kwamen tegen hun concern.

Principeakkoord

Het is niet alleen nieuw, maar ook behoorlijk onverwacht dat dit principeakkoord er zo snel is gekomen. Gisteren werd nog bekend dat de aandeelverhouding binnen het VBK-concern gewijzigd zou worden: waar de medewerkers en het management in de nieuwe plannen eerst 26 procent zouden krijgen, kregen ze alsnog 51 procent – een meerderheid dus.

Dat leek het antwoord op de zorg van de schrijvers dat de uitgeverij verloren zou gaan in handen van de „durfkapitalisten”. Onder deze categorie werden Boudewijn Jansen, Erik-Jan Vlek en Walvis Participaties (met oud-KPN-bestuurslid Joop Drechsel aan het roer) geschaard. Zij bezitten de meerderheid van Bookchoice, een abonnementsdienst waarbij lezers voor vier euro per maand acht geselecteerde ebooks krijgen. Door de herverdeling van de aandeelsverhoudingen leek het Van der Pluijm onmogelijk gemaakt te worden om zelfstandig te worden.

Van der Pluijm besloot op te stappen omdat de ‘kapitalisten’ in de oorspronkelijke plannen een meerderheid in VBK zouden krijgen. De directie van het concern had duidelijk niet ingeschat dat de schrijvers in reactie hierop in staking zouden gaan en dreigden de uitgeverij te verlaten. Pas afgelopen week kwam het besef bij de directie dat de schade voor VBK bij een leeg Atlas Contact, de grootste literaire uitgeverij binnen het concern, te groot was.

Toekomstplannen

De schrijvers en Van der Pluijm vonden dat de toekomstplannen waarbij VBK en Bookchoice samen beleid zouden maken, niet pasten bij de uitgeverij. Auteurs vreesden voor weinig geld ‘content’ te moeten leveren om Bookchoice overeind te houden. Dinsdag zeiden ze ook weinig in Bookchoice te zien. Dat een bedrijf met 35.000 leden enkele euro’s per maand voor acht ebooks zou vragen en dus op een omzet van ruim een miljoen kwam, maakte weinig indruk op ze.

De Bruijn is ervan overtuigd dat er een nieuwe weg ingeslagen moet worden in de boekenwereld. „Dat is ook wat ons gevraagd is vanuit het ministerie, toen de vaste boekenprijs voor nog vier jaar werd gegarandeerd”, legde hij dinsdag uit aan de schrijvers, toen ze hem vroegen waarom hij zo veel vertrouwen had in Bookchoice. Hij legde uit dat hij ervan overtuigd was dat een abonnementsdienst in die strategie past. „Het zal ook niets afdoen aan de autonomie van jullie schrijvers of van de uitgeverij.”

Dit laatste werd betwijfeld door zowel Mizzi van der Pluijm als door de schrijvers. Van der Pluijm legde uit dat elke beschermingsconstructie een wassen neus was. „Alleen als je eigenaar bent, behoud je je autonomie”, zei ze tegen het gezelschap. Ook gaf ze aan al investeerders te hebben voor de uitgeverij mocht Atlas Contact inderdaad onafhankelijk te worden.

Lees ook het NRC-interview met VBK-topman Wiet de Bruijn van eerder deze week: ‘De lezer heeft altijd gelijk, je moet hem volgen’

Geen commentaar

Geen van de partijen geeft verder commentaar op de uitkomst. Wiet de Bruijn laat wel via een persbericht weten:

„VBK heeft als uitgever een 120 jaar oude literaire traditie en zal die voortzetten. Voor de specifieke situatie van Atlas Contact zijn wij bereid om de uitkomsten van een te maken plan serieus in overweging te nemen. Intussen blijf ik met schrijvers in gesprek over de relatie tussen hen en de uitgeverij.”

Het gesprek zal daarbij niet alleen beperkt blijven tot auteurs van Atlas Contact. Ook de auteurs van bijvoorbeeld de literaire uitgeverij Ambo / Anthos zullen ongetwijfeld in gesprek willen.

Komend half jaar blijf Chris Herschdorfer uitgever van Atlas Contact. Van der Pluijm krijgt zolang de kans om haar ‘droom’ – die ze in het persbericht zelf omschrijft als „de schrijvers en medewerkers van Atlas Contact in de toekomst een goed perspectief te bieden’’ – waar te maken. Mocht het inderdaad zover komen, dan verliest VBK haar meest vooraanstaande huis.