Er lekker effe helemaal niet tussenuit: zes tips voor de staycation

Wel zin in vakantie, geen zin in reizen? Zo maak je van een thuisblijfvakantie een succes (zelfs als het regent).

Illustratie Arjen Born

‘Nederlanders lijden aan vakantiestress”, zegt Greg Richards, expert internationaal toerisme en hoogleraar leisure studies aan Tilburg University. „Je móét op vakantie, en je móét daar iets doen. De calvinistische ethiek wordt zelfs toegepast op de vrijetijdsbesteding. ‘Heb je dít gezien? Je hebt dát toch wel gedaan?’ Hoe gewoner het wordt om met vakantie te gaan, hoe erger de sociale druk en de stress. Dus misschien is het wel veel minder stressvol, en bovendien een stuk beter voor het klimaat, om helemaal niet op reis te gaan.”

Nederlanders behoren tot de meest reislustige Europeanen. In 2015 gingen 12,7 miljoen Nederlanders op vakantie, dat is 80 procent van de bevolking. De rest blijft thuis, vanwege geldgebrek, gezondheidsproblemen of omdat ze simpelweg niks zien in het gedoe dat reizen met zich kan meebrengen. Het aantal Nederlanders dat gewoon geen zin heeft om op vakantie te gaan is internationaal gezien opvallend groot, stelt het Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd uit 2016, gebaseerd op cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. „Werk, studie en familieomstandigheden waren voor Nederlanders juist veel minder een reden om niet met vakantie te gaan.”

Thuisblijven hoeft het vakantiegeluk helemaal niet in de weg te staan. Onderweg zijn in het hoogseizoen is niet bepaald een lolletje. Het mondiale toerisme neemt alleen maar toe: in 2015 reisden 52 miljoen mensen méér dan in 2014, met als gevolg overspannen luchthavens en dichtgeslibte wegen.

Toerismedeskundige Richards ziet prestatiedwang als nog een reden voor vakantiestress: „Goede foto’s op social media zijn de nieuwe onderscheidingstekens van onze belevenissen, zoals vroeger de zongebruinde huid. Maar nu hebben we dus stress om de perfecte foto te maken op het moment dat we zouden moeten genieten van wat we zien.”

Onderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen toonde dat vakantie nemen goed is voor de gezondheid en het algemene welbevinden. Psychologe Jessica de Bloom tekende de resultaten van dat onderzoek op in het boek De kunst van het vakantievieren. Ze adviseert daarin om routines te doorbreken, op zoek te gaan naar nieuwe indrukken en ervaringen, een vakantiebegroting te maken, kleine souvenirs te verzamelen (bijvoorbeeld praktische dingetjes voor thuis zoals keukengereedschap), voorpret te beleven (vast badkleding of boeken kopen) en contact te leggen met andere vakantiegangers.

Al die dingen kan een thuisblijver natuurlijk ook ter harte nemen. Kortom: doe thuis wat je op vakantie zou doen, en doe niet wat je op vakantie óók niet zou doen, zoals huishoudelijke klussen of werkmail lezen.

Wat kunnen staycationers nog meer doen om zoveel mogelijk uit hun vakantie te halen?

1. Kijk anders

Toerisme-expert Greg Richards: „Alain de Botton laat in The Art of Travel zien dat het niet gaat om waar we naar toe reizen, maar om de houding die we hebben op reis. Thuis kan net zo interessant zijn als een tropisch strand, als we maar leren met andere ogen te kijken.”

The Art of Travel van The Botton is beschikbaar als boek maar ook als documentaire op YouTube.

The Art of Travel-documentaire.

2. Niets moeten

Reisboekenschrijver Iris Hannema (onder meer Miss Yellow Hair, hello! en Het bitterzoete paradijs) raadt staycationers aan zich vooral niet te haasten en niets te moeten. Zelf heeft ze inmiddels meer dan honderd landen bezocht, maar waar ze ook is: ze begint haar dag rustig, „als iemand die met pensioen is”, zegt de 32-jarige. „Ergens koffie drinken, mensen kijken, een krant of boek lezen, middagdutje, alles in een kalm tempo. Zodra ik het gevoel van ‘iets moeten’ voel opkomen, stop ik met wat ik aan het doen ben of waar ik naar toe op weg ben. Dat gevoel weiger ik, het ontneemt me mijn vrijheid. Dit kunnen mensen thuis precies zo doen.”

3. Met nieuwe mensen praten

„Voor reisherinneringen is het niet relevant hoeveel kathedralen en standbeelden je bezocht en gezien hebt, maar wie je ontmoet hebt”, zegt Hannema. „Ik zit liever de hele dag te babbelen met een waard of krantenverkoper dan dat ik naar kerkplafonds kijk. Dus praat vooral met mensen die je niet kent in plaats van alleen met bekenden.”

4. Eet wat anders

„Ga naar een grote markt, waar kooplui uit veel verschillende culturen samenkomen”, zegt NRC’s culinair medewerker Janneke Vreugdenhil. „Koop ingrediënten die je niet kent, vraag de verkoper wat je ermee kunt doen, de meesten geven graag advies. Of google de ingrediënten.

Kook een maaltijd waarvan je vooraf geen idee hebt hoe die zal smaken.

„Ga eten in dat scharrig uitziende buurtrestaurantje waar je zo vaak langs bent gefietst, maar nooit naar binnen durfde. Als je op reis was, zou je het geweldig vinden om z’n couleur locale, dus waarom zou het hier niet een memorabele ervaring kunnen opleveren? Knoop een praatje aan met de barman en stamgasten.

„Neem je eten mee naar buiten. Ga picknicken op een mooie stek waar je ook kunt zwemmen. De wijn houd je koel door hem aan een touwtje in het water te laten zakken.

Of ga barbecueën in het stadspark en bied iedereen die langsloopt een kippenpootje en een glas rosé aan.”

„Kook eens uit een ander kookboek, zoals het net verschenen In een Franse keuken van Susan Herrmann Loomis. Een heerlijke lees- en receptenbundel waardoor je je op het Franse platteland waant. De auteur heeft zelf in Normandië een kookschool: On Rue Tatin.

Hoogleraar psychologie Ap Dijksterhuis pleit juist voor reizen: “Reizen is goed. Ook als je het eigenlijk niet durft”

5. Pas je huis aan

„Gooi je huis om voor het ultieme vakantiegevoel”, zegt Mary Hessing, hoofdredacteur van design- en interieurblad WOTH. Zij heeft dit jaar voor haar werk zo veel gereisd dat ze de zomer met man en kinderen thuis doorbrengt. Ze zet de tv in de trapkast en eet zodra het weer het enigszins toelaat, drie keer per dag buiten. Ook gebruikt ze het tweede servies dat normaliter in de kast staat, „alles net even anders.”

„Besteed je eerste vakantiedag thuis aan het oppeppen van de buitenruimte, creëer een fijn zitje, eventueel met meubels uit huis. Haal vrolijke en direct bloeiende beplanting, daar heb je de hele vakantie plezier van. Een gespannen schaduwdoek, te koop bij de bouwmarkt, geeft een mooi gefilterde schaduw en doet denken aan je favoriete vakantie-eiland.”

„Een vakantiehuis is vaak licht. Om dit gevoel snel op te roepen zou je net als vroeger bij landhuizen die een tijdje werden afgesloten, de banken en luie stoelen kunnen afdekken met grote witte doeken, zo ziet alles er ineens anders uit.

Maak van je slaapkamer een hotelkamer. Wit beddegoed, een gezellig nachtlampje, extra kussens of zelfs een lang rolkussen. Denk ook aan bloemen!”

Zelf slaapt ze met mooi weer in de tuin.

En als het regent?

Bij slecht weer wordt het lezen. Peter Zegers van de Amsterdamse reisboekhandel Pied à Terre raadt de shortlist van de Bob den Uyl-prijs aan: de prijs van de VPRO voor het beste journalistieke reisboek. Waaronder:

Winter-IJsland van Laura Broekhuysen. Schrijver verhuist met haar IJslandse man naar een afgelegen fjord.

De gloed van Sint-Petersburg van Jan Brokken. Brokken doolt door de straten in een cultuur-historische verkenning, en eert de vele kunstenaars en schrijvers die de stad voortbracht.

Of luisteren. De bekroonde site Radio Atlas biedt de mooiste radio-uitzendingen van over de hele wereld met Engelse ondertiteling. Zero travel is een audioreismagazine met verhalen over de ervaring van het reizen zelf. Podcast Walks of a Lifetime van National Geographic verhaalt over de indrukwekkendste wandeltochten.

En knutselen natuurlijk. Een wereldreis in 100 kleurplaten – Karakter Uitgevers – bestaat uit de top-100 van de bestgewaardeerde plaatsen van Lonely Planet-experts. Het zijn illustraties van iconische gebouwen, stadsgezichten, natuurverschijnselen en dieren.

Jonge kinderen in huis? 101 Dingen om binnen te doen voor je 12 bent – Lannoo.

Benieuwd naar het cultuuraanbod deze zomer? NRC maakte een overzichtelijke cultuuragenda