Recensie

En maar blijven hopen op een nieuw Iran

Een gedeeld verleden, vijf hoofdstukken met vijf perspectieven binnen een gezin, dat is het lovend ontvangen debuut ’s Nachts is het stil in Teheran van de Duits-Iraanse Shida Bazyar. De oorspronkelijk in het Duits geschreven roman begint in 1979 en we zijn getuige van de Iraanse revolutie door de ogen van Behsad, een jonge revolutionair die met zijn kameraden strijdt tegen de Sjah en grote dromen heeft van een nieuw Iran, vrij van repressie. Maar de revolutie loopt anders dan gehoopt, de religieuze elite gaat ermee aan de haal en de onderdrukking zet zich voort, alleen zijn nu de beulen de mannen met de baarden die ‘executies voltrekken in naam van Allah’.

Het tweede deel wordt verteld door Nahid, Behsads vrouw en moeder van hun kinderen, met wie hij naar Duitsland is gevlucht, omdat ze hun leven in Iran niet meer zeker waren. Het jonge gezin moet zich aanpassen aan een nieuwe samenleving en in het reine komen met hun verscheurde verleden.

Hier wordt het interessant, omdat Bazyar (1988) een intiem inkijkje geeft in de gedachten van de gezinsleden die allemaal anders in het leven staan. De ouders moesten hun ambitieuze leven in Iran verruilen voor een vluchtelingenstatus in Duitsland.

Ver weg van hun achtergelaten dierbaren moeten Behsad en Nahid de taal opnieuw leren, betekenis geven aan hun leven en een voorbeeld en steun blijven voor hun drie kinderen, Lelah, Mo en Tara, die zich sneller dan zij het nieuwe thuisland en taal eigen maken. Zo zijn ze bijvoorbeeld afhankelijk van hun oudste dochter Lelah die voor hen tolkt en formulieren invult. Een afhankelijkheid die Lelah niet ontgaat – en dat zijn de beste momenten in het boek: kleine gedachten en observaties die werelden van verdriet en tragiek verraden. Zo vraagt zoon Mo zich af: Hoe zou het voelen als je ouders hebt die opeens zijn verlost van het wachten? Ouders die ook een keer gewonnen hebben?

’s Nachts is het stil in Teheran is gelukkig meer dan een boek over de Iraanse revolutie; die revolutie is evenwel de rode draad. De navelstreng zelfs, want het is wat de verschillende personages met elkaar verbindt en verenigt wanneer tijdens de opstanden van 2009 de hoop op een nieuw Iran weer even gloort. Het is een boek over de worsteling met het verleden, de verhouding van kinderen tot hun ouders, volwassenwording en het eeuwige verlangen naar verandering in een vervreemd thuisland.