Een tentoonstelling als een potje schaak

Beeldende kunst

Kunstenaars Ahmet Ögüt en Goshka Macuga gaan met elkaars werk aan de haal voor een dubbeltentoonstelling over macht. Het eerste resultaat laat zich lezen als een schaakspel.

Tentoonstellingsoverzicht Ögüt & Macuga, Witte de With, Rotterdam. Foto Kristien Daem

De interessantste macht is macht die onzichtbaar is – of beter: die zichzelf onzichtbaar waant. In Witte de With is nu een dubbeltentoonstelling te zien van twee internationaal gerenommeerde kunstenaars, Ahmet Ögüt en Goshka Macuga, die allebei geïnteresseerd zijn in macht, geschiedenis en politiek. Macuga is vooral bekend van haar moderne tapijten van historische taferelen, Ögüt is goed in het presenteren van ‘alternatieve’ versies van bekende historische verhalen. De vorm waarin Witte de With ze nu echter samenbrengt is nogal opmerkelijk. De expositie bestaat namelijk uit twee delen, waarbij Ögüt het eerste deel heeft samengesteld met werk van Macuga en hemzelf. Macuga gaat vervolgens, vanaf september, op basis van Ögüts ensemble een nieuwe tentoonstelling maken. Twee verschillende visies dus, grotendeels gebaseerd op dezelfde kunstwerken – ik zag meteen een Joling en Gordon-achtig tv-programma voor me waarin twee kunstenaars die gefascineerd zijn door macht in een ruimte worden gezet in de hoop dat ze lekker ruzie gaan krijgen.

Gelukkig ziet Witte de With dat héél anders. Volgens het centrum staat deze samenwerking onder andere garant voor ‘het genereus delen van ideeën, van intensieve tijdsinvestering en speelsheid’.

Is de mens goed of slecht?

Persoonlijke ingreep

Goshka Macuga, ‘Colin Powell’, 2011. Foto Kristien Daem

Hoe je het ook wendt of keert: het levert een intrigerende tentoonstelling op, die zich laat lezen als een schaakspel. Dat komt in de eerste plaats doordat de getoonde werken, inderdaad, vrijwel allemaal gaan over macht, invloed en geschiedenis. Neem het bronzen borstbeeld van Colin Powell, voormalig minister van Buitenlandse Zaken van de Verenigde Staten, dat Macuga in 2011 in kubistische stijl vervaardigde, om te laten zien hoe Powells macht op dat moment aan het desintegreren was. Ögüt exposeert dit beeld nu gekanteld, met zijn voorhoofd tegen een muur – versterkt die ingreep Macuga’s idee nu juist, of ondergraaft hij haar geste? En de borstbeelden en koppen van onder anderen Karl Marx, Madame Blavatsky en de leden van Pussy Riot die Ögüt in de tentoonstelling heeft opgenomen: staan die daar als eerbetoon of zijn ze een cynisch commentaar op persoonsverheerlijking in de politiek en geschiedenis, juist in een expositie waarin de persoonlijke ingreep van de kunstenaar zo belangrijk wordt gemaakt?

En wat moeten we met al die verwijzingen naar agressie en geweld?

Foto Kristien Daem
Goshka Macuga, Burnt Guernica, 2015.

Foto Kristien Daem

Onontwarbaar

Zo gaat het door: lopend over de tentoonstelling ervaar je, veel sterker dan anders, alle metabeslissingen die bij het maken van een expositie op de achtergrond kunnen meespelen. Daardoor word je indirect ook met je eigen vooroordelen en je eigen verhouding tot macht en invloed geconfronteerd. Heeft Ögüt de tentoonstelling bijvoorbeeld zo leeg gelaten om Macuga alle ruimte te geven voor haar interventies? Wat gaat Macuga doen met het forse, vrolijke stuk regenboogcake dat Ögüt uitnodigend bij de ingang heeft neergezet – maar dat tegen de tijd dat zij aan de beurt is ongetwijfeld volkomen is beschimmeld? Dat is de kracht van dit project: op een slimme manier wordt getoond hoe eenvoudig macht, invloed, kwaad en goede bedoelingen tot een bijna onontwarbare kluwen van betekenissen kunnen leiden. Precies zoals in de echte wereld.

Hans den Hartog Jager