Commentaar

De uitgeverij is er voor lezers, maar zonder schrijvers gaat het niet

Schrijvers die in staking gaan – bestaat dat? Natuurlijk niet, ze zouden het niet kunnen. Schrijvers staken niet, die lopen weg, naar een andere uitgever. En dat doen ze als ze zich bedreigd voelen in hun ijle waar: hun talent en de verzekering dat er zorg wordt gedragen voor de boeken die daaruit voortkomen. De voornaamste schrijvers van uitgeverij Atlas Contact hebben gestaakt, in reactie op de aankondiging van een strategiewijziging van uitgeversconcern Veen Bosch & Keuning (VBK). Het bedrijf werd geconfronteerd met de terugtrekking van aandeelhouder ING, vandaar. Management en personeel verloren hun meerderheidsaandeel. De drie nieuwe aandeelhouders bezitten een e-bookabonnementsbedrijf.

Onder druk van de schrijvers is dit intussen teruggedraaid, maar (nog) niet dat Mizzi van der Pluijm opstapte. Zij is niet zomaar iemand. Zij creëerde en leidde Atlas Contact, de belangrijkste literaire uitgeverij in het concern en heeft zich dertig jaar lang een voorbeeldige vakvrouw betoond. In haar afscheidsverklaring sprak zij over een nieuwe „omgeving” met mensen aan de top „die niet weten wat we doen”. Ze zei dat ze zich er „niet veilig” voelt. Schrijvers hangen aan een uitgever, niet aan een bedrijf. Wegwezen, dus. Zonder auteurs geen uitgeverij. Atlas Contact, huis van schrijvers als Geert Mak, Nelleke Noordervliet, Adriaan van Dis en Hanna Bervoets, is op slag bedreigd in zijn voortbestaan.

Mak vroeg aandacht voor het kapitaal dat elke schrijver vertegenwoordigt. De expertise, ervaring, status en het netwerk van Mizzi van der Pluijm zijn óók kapitaal – geen directie kan zich veroorloven dat te laten gaan. Hier moet een oplossing voor komen.

Een uitgeefconcern is een commercieel bedrijf. Er moet voldoende winst gemaakt worden en er moeten nieuwe wegen de toekomst in gezocht worden. Lezersgedrag varieert en wijzigt zich drastisch, de boekenmarkt staat onder druk. Dat vraagt om een antwoord, geen schrijver zal dat ontkennen. De directie van VBK maakt de indruk zijn kaarten te zetten op puur commerciële successen. En de toekomst van het boek ziet zij het e-book, ook al wil dat nog niet erg vlotten. Zo blijft het marktaandeel van de abonnementen op e-bookdiensten naar voorbeeld van filmaanbieder Netflix, voorlopig steken. Dat is zo vreemd niet. Je kunt elke dag een film bekijken. Maar elke maand een boek is voor de gemiddelde lezer al veel, dus zo’n dienst is minder aantrekkelijk.

De uitgeverij is er voor lezers, impliceerde de directeur van VBK in een interview met NRC. Klopt. Maar zonder schrijvers gaat het niet, dus hij is er ook voor schrijvers. Bovendien voelt een literaire uitgever ook de dure plicht om de literatuur te bevorderen. Aantasting van de balans tussen die twee leidt op den duur tot ontmanteling. Het probleem is dat ‘de’ lezer niet bestaat. Die wil de biografie van Johan Cruijff. En óók de shock van die verrassende debutante. Op zeker spelen is beperkt mogelijk. Verkoopresultaten voorspellen is koffiedik kijken, zelfs als het is onderbouwd met algoritmes.

Bij een uitgeefhuis worden dromen gesponnen. Er wordt schoonheid geschapen en kennis gekarnd. Geamuseerd, verleid met hoeren en snoeren. Voor de kop gestoten, dat ook. Aandeelhouders mogen uiteraard rekenen op rendement, de opdracht van de directie is daar alles aan doen. Maar die directie kan niet voorbij zien aan de andere kant: de goede uitgever streeft ook naar inhoudelijke winst.