Anorexiapatiënt in Netflix-film moet geen rolmodel zijn

Anorexia Speelfilm To the Bone, vanaf vrijdag op Netflix, zou anorexia romantiseren. Wat niet helpt is dat de hoofdrolspeelster in het echte leven zelf een eetstoornis had. „Jammer, het leidt af van de boodschap.”

Actrice Lily Collins speelt anorexiapatiënt Ellen. Foto Netflix

‘Varkensvlees: 280. 350 voor de noedels. 150 voor rauwkost en 75 voor de boter.” Zo begint de trailer van To the Bone, de speelfilm over anorexia die vanaf 14 juli is te zien op Netflix. De 20-jarige Ellen, gespeeld door Lily Collins, heeft een eetstoornis en kan de hoeveelheid calorieën op haar bord feilloos benoemen. „Het is alsof je calorie-Asperger hebt”, zegt haar stiefzus smalend.

In de trailer is te zien hoe de broodmagere Ellen wordt onderzocht door haar arts, de blauwe plekken zichtbaar op haar ruggengraat, hoe ze flauwvalt en hoe haar moeder tijdens een omhelzing verbijsterd stamelt dat ze „net een spook lijkt”.

De aankondiging van To the Bone zorgde in de VS meteen voor ophef. De film zou een ziekte als anorexia nervosa romantiseren en het tellen van de calorieën zou een ‘trigger’ zijn voor meisjes die worstelen met hun gewicht of lijden aan een eetstoornis. Een waarschuwing door Netflix, voorafgaand aan de film, zou gepast zijn, aldus de critici.

De trailer van To the Bone.

Ook zou actrice Lily Collins (dochter van zanger Phil Collins), die in het echte leven al worstelde met een eetstoornis en daarover schreef in haar boek Unfiltered, niet geschikt zijn voor de rol aangezien ze ervoor moest afvallen. Iets wat ze deed onder begeleiding van een arts en een voedingsdeskundige.

Schrijver en producent Marti Noxon, die het scenario van To the Bone baseerde op haar eigen anorexiaverleden, benadrukte via Twitter dat de film zeker niet als doel heeft om anorexia te verheerlijken en dat ze overleg had met ex-patiënten en met de Amerikaanse organisatie Project Heal, die geld inzamelt voor de behandeling van mensen met een eetstoornis.

Desondanks noemt bijzonder hoogleraar Eric van Furth, voorzitter van de Nederlandse Academie voor Eetstoornissen (NAE) en adviseur bij Project Heal, het „riskant” om Collins de hoofdrol te laten spelen. „De organisatie staat wel achter To the Bone, maar afvallen kan iemand als Collins in een negatieve energiebalans brengen en vergroot de kans op terugval. Begrijpelijk dat daar ophef over is. Jammer, want het leidt af van de boodschap.”

Anorexia is een complexe ziekte

„Mega-onverantwoordelijk”, zegt documentairemaakster en ervaringsdeskundige Jessica Villerius. Als maker van drie documentaires over dit onderwerp waaronder Emma wil leven (2016), is ze zeer stellig over de kwestie. „Als je bent hersteld van een eetstoornis moet je jezelf nooit meer terugbrengen in een situatie die voelt als toen.” Zorgen over een ‘trigger-effect’ heeft ze niet. „Niemand krijgt anorexia door naar zo’n film te kijken. Je wordt ook geen alcoholist omdat je mensen vaak ziet drinken. Anorexia is een complexe ziekte, vele factoren spelen een rol: iemands genetische samenstelling en gevoeligheid, wat iemand heeft meegemaakt in het leven.”

To the Bone (NRC zag de hele film) laat inderdaad zien hoe externe factoren van invloed zijn op de ziekte van Ellen. Haar moeder (Lili Taylor) heeft haar op jonge leeftijd verlaten, ze wordt opgevoed door haar stiefmoeder en haar vader is niet aanwezig. In een ultieme poging haar ziekte te overwinnen gaat Ellen naar een kliniek waar jongeren met diverse eetstoornissen worden begeleid door de onconventionele arts William Beckham (Keanu Reeves). De behandeling van Ellen is, ondanks de semiluchtige toon van de film, niet eenvoudig. Ze wordt geconfronteerd met de grillen en pijn van de andere patiënten en moet in een extreme confrontatie met zichzelf beslissen of ze echt wil strijden voor haar leven.

Ellen (Lily Collins) met arts William Beckham (Keanu Reeves). To The Bone

De film verheerlijkt anorexia dus niet. „Zelfs in de trailer zitten al voldoende beelden die dat niet doen”, zegt Van Furth. „Als je Ellen op haar rug ziet, als ze door haar arts wordt onderzocht, kan je alleen maar ongerust worden. Je moet al een eetstoornis hebben wil je zoiets gaan verheerlijken.”

‘Al die hulp kan een inspiratie zijn’

Kijkers met een eetstoornis zouden wel geïnspireerd kunnen worden door de hulp en zorg die Ellen als anorexiapatiënt krijgt, zegt Scarlet Hemkes van onlinehulpsite Proud2Bme voor jongeren met eetproblemen. Zelf leed ze tien jaar lang aan anorexia en boulimia en herinnert zich hoe ze in haar jeugd een romantisch beeld koesterde van de ziekte. „Toen er nog geen films over waren, las ik er boeken over. Daarin werd een beeld geschetst van een mager, breekbaar meisje dat uiteindelijk alle liefde en zorg van haar omgeving krijgt. Als je heel ongelukkig bent of al bezig bent een eetstoornis te ontwikkelen, en je ziet iemand met anorexia veel hulp krijgen, zou je kunnen denken: bij mij is het nog niet zo ernstig, ik moet nog meer afvallen.”

De eetstoornis anorexia krijgt in de media de meeste aandacht, zegt Hemkes. „Terwijl dat de kleinste groep is.” Een blinde vlek, meent ook Van Furth, die samen met Hemkes in 2009 Proud2Bme oprichtte. Volgens recente cijfers van het NAE heeft Nederland 5.000 anorexiapatiënten en 22.000 boulimiapatiënten en kampen nog eens 90.000 mensen met een eetbuistoornis. „Omdat deze ziektes minder zichtbaar zijn, krijgen de meesten geen hulp. Ze zoeken het ook niet, terwijl veel van deze aandoeningen ook dodelijk kunnen zijn”, zegt Van Furth.

„Alle eetstoornissen zijn even gevaarlijk”, meent ook Charlotte Gies, werkzaam bij eetstoornissenkliniek Human Concern. In de documentaire Emma wil leven is te zien hoe ze Emma in de laatste weken van haar leven begeleidt. Ze wijst erop dat het bij een speelfilm natuurlijk ook gaat om de kijkcijfers. „Anorexia ziet er nu eenmaal sensationeler uit dan andere eetstoornissen.”

Ellen (Lily Collins) met een andere patiënt (Alex Sharp). Foto Netflix

Gies juicht het toe dat To the Bone ook aandacht besteedt aan andere eetstoornissen. Toch pleit ze ervoor dat voorafgaand aan de film een waarschuwing wordt gegeven. „Voor mensen die geen eetstoornis hebben vormt deze film geen probleem. Maar voor de meiden die er wel vatbaar voor zijn, kan het een enorme trigger zijn als ze iemand zien die eten in haar servet stopt of calorieën telt.”

Van Furth vindt zo’n waarschuwing niet nodig. „Er is altijd een risico dat mensen worden geprikkeld door wat ze zien, maar je kunt ook dagelijks op internet op zoek gaan naar uitdagende onderwerpen. Een film met een waarschuwing kan ook uitnodigend werken.” Een verwijzing achteraf naar een eetstoorniskliniek of een hulpsite zou hij wel toejuichen.

To the Bone is vanaf 14 juli te zien op Netflix. Meer over eetstoornissen op proud2bme.nl. Napraten over de film kan op ikookvanmij.nl.