Grenfell Tower is nu een verkoold symbool van sociale ongelijkheid

Brand woontoren

Een maand na ramp in Londen is nog veel onduidelijk. Het dodental wordt betwijfeld, het wantrouwen in de autoriteiten is groot.

Mensen kijken naar de Grenfell Tower. Foto Frank Augstein/AP

Het zijn even gruwelijke als claustrofobische beelden. Een forensisch onderzoeker met een kleine draagbare camera werkt zich omhoog in het trappenhuis van Grenfell Tower. Eerst zijn de muren nog wit. Dit zijn de lagere verdiepingen, onder de vierde, waar geen brand woedde. Hoe hoger de medewerker van het specialistische Disaster Victim Identification-team komt, hoe donkerder de muren worden, aangetast door rook en vuur. Op de traptreden ligt nog een witte laag bluspoeder.

Door deze nauwe gang moesten honderden bewoners van Grenfell Tower diep in de nacht het brandende flatgebouw verlaten. Het gedrang en de chaos moeten enorm zijn geweest.

Een maand na de brand ontbreekt het overzicht nog steeds.

Een maand na de brand ontbreekt het overzicht nog steeds. De politie gaat ervan uit dat er ongeveer tachtig bewoners zijn omgekomen. Tot nu toe zijn ruim dertig doden geïdentificeerd. Uit de eerste onderzoeken van de lijkschouwer blijkt eveneens hoe groot de paniek was. Het lijkt erop dat bewoners juist omhoog vluchtten, naar hoger gelegen verdiepingen die voor de brandweer onbereikbaar waren. Meerdere slachtoffers zijn op veel hogere verdiepingen aangetroffen dan waar ze woonden.

Er zijn veel verhalen van gezinnen die familieleden zijn kwijtgeraakt in het gedrang en in de rook. De Londense brandweer onderzoekt of het advies aan bewoners bij branden gewijzigd moet worden. Bij een beperkte brand is het veilig om binnen te blijven, maar als een gebouw in een vuurzee verandert, moeten bewoners mogelijk eerder gemaand worden te vertrekken. Bij Grenfell gold het advies van hulpdiensten om binnen dekking te zoeken nog ruim twee uur na de eerste melding, toen het grootste gedeelte van het gebouw in lichterlaaie stond.

Lees over de oorzaak van de brand: een koelkast als oorzaak van de brand in de Londense torenflat.
Een spandoek waarmee steun wordt betuigd hangt aan een balkon vlakbij de Grenfell Tower.
Foto Hannah McKay/Reuters
Voorbijgangers kijken naar de muur ter nagedachtenis van de slachtoffers van de brand in de Grenfell Tower.
Foto Niklas Halle’n/AFP

Druk op de autoriteiten

In het stadsdeel Kensington and Chelsea neemt de druk op de autoriteiten toe. Het wantrouwen is groot. Sommige buurtbewoners twijfelen aan de getallen die de politie hanteert. Er zouden niet circa tachtig, maar honderden dodelijke slachtoffers zijn. De politie stopt het ware dodental in de doofpot, klinkt het.

Er is geen enkel bewijs dat er zoveel mensen in Grenfell Tower waren, verweert de politie zich. Bij een vergadering met buurtbewoners vroeg politie-inspecteur Matt Bonner om geduld. „Geef mij de ruimte om een effectief onderzoek uit te voeren en beoordeel mij na afloop”, zei Bonner, die samen met een ploeg van 250 rechercheurs aan het onderzoek werkt.

Pas als er voldoende bewijs is, zal de politie strafrechtelijke vervolgingen instellen, aldus de Londense politie. Buurtbewoners nemen daarmee geen genoegen. Zij willen dat snel gehandeld wordt. Inspecteur Bonner zei dat hij op zijn minst tot eind dit jaar nodig om het forensische onderzoek af te ronden en de doden te bergen. Het is mogelijk dat niet alle doden worden geïdentificeerd als gevolg van de extreme hitte, meer dan duizend graden Celsius.

De Londense politie onderzoekt of er bij de brand in een torenflat in Londen sprake is van dood door schuld. Het gaat daarbij vooral om de bedrijven die betrokken waren bij de bouw en de renovatie van de flat.

De maatschappelijke gevolgen van de brand zijn groot. Geïmproviseerd onderzoek wees uit dat in Engeland in meer dan vijftig gemeentes ruim 210 woontorens zijn bedekt met onveilig en ontvlambaar isolatiemateriaal. Deze schokkende bevindingen leidden tot paniekerige reacties. In het Londense stadsdeel Camden moesten honderden bewoners op een vrijdagavond hun appartementen uit omdat hun toren onveilig werd verklaard.

Hoe sociale woningbouw in het Verenigd Koninkrijk weer veilig te maken, hoe de kluwen aan regels omtrent materiaalgebruik te ontwarren is een politieke discussie die lang zal voortduren.

Tijdens een debat in het Britse Lagerhuis zei Theresa May dat er zeshonderd brandgevaarlijke flats zijn in Engeland.

Symbool van sociale ongelijkheid

De nasleep van de brand is politiek uiterst beladen. De trage en ogenschijnlijk weinig empathische reactie van premier Theresa May deed haar positie wankelen. De ramp is een symbool van sociale ongelijkheid geworden. De armen, die horen te kunnen vertrouwen op de verzorgingsstaat, zijn kwetsbaar. De rijken, inclusief het politieke establishment, willen snel overgaan tot de orde van de dag.

Premier May heeft gepensioneerd rechter Martin Moore-Bick de taak gegeven een breed openbaar onderzoek in te stellen naar de achterliggende oorzaken van de brand. Daaruit moeten lessen worden getrokken om herhaling van deze ramp te voorkomen. Een van de belangrijkste taken van Moore-Bick wordt om het vertrouwen van de bewoners van Grenfell te winnen. In een bijeenkomst met buurtbewoners kreeg hij bij voorbaat het verwijt er een doofpot van te maken. Net zoals het onderzoek naar de Hillsborough-stadionramp, sneerde een bewoner Moore-Bick toe.

Na de brand bestormden demonstranten het gemeentehuis. Ze eisten meer informatie over de opvang van mensen die bij de brand hun woning verloren.

Labour-politica Emma Dent Coad, die Kensington vertegenwoordigt in het Lagerhuis, zette Moore-Bick al weg als een „technocraat die geen geloofwaardigheid heeft”. Alleen als uit alle onderzoeken strafrechtelijke veroordelingen, hoge boetes en scherpe aanpassingen van regelgeving voortvloeien, zullen bewoners genoegen nemen met het onderzoeksresultaat.

Wie een maand na de brand over de verhoogde Westway-snelweg Londen binnenrijdt, ziet de skyline van een bruisende wereldstad. Pal naast de weg staat de zwartgeblakerde Grenfell Tower als een dissonant, een symbool van verwoesting die is aangericht door jarenlange verwaarlozing, tegenstrijdige regelgeving en goedkoop onderhoud.

Lees ook de reportage van onze correspondent Melle Garschagen: ‘Oh my God, dat meisje met wie Lamar ging’