Xiaoping was bijna gewurgd voordat ze kon scheiden

Huiselijk geweld in China

Fysiek geweld tegen vrouwen is nog geen onderwerp van gesprek in China. Maar door een nieuwe wet tegen huiselijk geweld durven meer vrouwen hun mond open te doen. Soms vinden zij gehoor bij vrouwelijke rechters.

Voorbijgangers lopen langs een advertentie tegen huiselijk geweld in Beijing in 2002, het jaar dat een begin werd gemaakt met wettelijke maatregelen tegen huiselijk geweld. Foto Frederic J. Brown/AFP

Eindelijk is Lin Xiaoping af van de man die zij nooit had moeten trouwen. Zonder de nieuwe Chinese wet tegen huiselijk geweld was het haar nooit gelukt te scheiden van een man die haar voortdurend sloeg en kleineerde, zegt ze opgelucht nadat ze een twee jaar durend drama heeft overleefd.

„Maar je moet wel bijna dood geslagen of gewurgd zijn, wil je gehoord worden door de politie en de rechters, ook met deze nieuwe wet”, is de ervaring van de 30-jarige accountant in Linan, een stadje in de provincie Zhejiang. Lin Xiaoping stuitte op een muur van onbegrip, wegkijken en zwijgen voordat eindelijk een vrouwelijk rechter haar man een beperkende maatregel oplegde en instemde met een scheidingsaanvraag.

„Huiselijk geweld is een verborgen epidemie in China die nu pas wat meer in de openbaarheid komt”, legt de Beijingse advocaat Lu Xiaoquan uit. Zijn kantoor, de Qianqian Advocaten, is een van de nieuwe, in vrouwenzaken gespecialiseerde firma’s. Hij behartigt op het ogenblik de belangen van 321 vrouwen die willen scheiden op basis van de nieuwe wet tegen huiselijk geweld.

Dat is maar een fractie van de tientallen miljoenen Chinese vrouwen die in familieverband worden mishandeld door hun echtgenoten. Volgens nieuwe gegevens van de Chinese overheid ondergaat een op de vier Chinese vrouwen een vorm van fysiek of psychologisch huiselijk geweld.

„Het is een heel hardnekkig probleem”, weet de Beijingse jurist Lu Xiaoquan. „Vrouwen durven nauwelijks naar de politie te gaan, veel zaken worden niet gerapporteerd en de vrees is groot om de familie te schande te maken door buitenstaanders bij problemen te betrekken.”

Lu bevestigt dat huiselijk geweld dat niet uitmondt in moord of doodslag door rechters en politie wordt beschouwd als een overtreding.

Iedere dag geslagen

Lin Xiaoping beaamt dat. „Ik durfde pas na mijn tweede miskraam naar de politie”, vertelt ze. „In het eerste jaar van mijn huwelijk, toen ik al iedere dag werd geslagen, heb ik daar geen moment aan gedacht. Ik wilde ook eerst helemaal niet scheiden.”

Niet alleen de miskraam als gevolg van de spanningen speelde een rol bij haar beslissing. Ook andere factoren moedigden haar aan om „buitenstaanders” bij haar problemen te betrekken, zoals een aantal moorden op vrouwen die veel aandacht trokken, en aanklachten van vrouwen tegen beroemde Chinese mannen, onder wie een filmster en de oprichter van het bedrijf Crazy English.

De onbekendheid met de nieuwe wet tegen huiselijk geweld, ook bij politie en rechters, is voor Chinese vrouwenorganisaties aanleiding een nieuwe campagne te beginnen om aan de juridische bescherming van slachtoffers van huiselijk geweld meer ruchtbaarheid te geven. Websites van vrouwenorganisaties zijn ook begonnen met het publiceren van foto’s van slachtoffers én van daders.

In Hunan, een provincie met 80 miljoen inwoners, worden sinds begin dit jaar de eerste proeven genomen met het trainen van politieagenten en rechters om beter en sneller de klachten van slachtoffers te herkennen en te bespreken.

Correspondent Oscar Garschagen schreef een paar jaar geleden over een spontane Chinese campagne tegen huiselijk geweld.

Stijging aantal scheidingszaken

Landelijke cijfers zijn er nog niet, maar grote rechtbanken in Beijing en Shanghai melden stijgingen met vijftig en tachtig procent van het aantal scheidingszaken waarin vrouwen af willen van gewelddadige echtgenoten. „Er is in grote steden duidelijk sprake van een trendbreuk. Mishandelde vrouwen stappen tegenwoordig iets sneller naar de politie en de rechter en beschouwen hun problemen niet langer als een exclusieve familieaangelegenheid”, zegt advocaat Lu Xiaoquan.

„Op het platteland is dat nog niet het geval. Daar weet men niet eens van het bestaan van de nieuwe wet, daar zijn vrouwen veel minder bewust van hun rechten. Dat geldt overigens ook voor de vrouwelijke arbeidsmigranten in de grote steden. Dat zijn de meest kwetsbare groepen”, aldus Lu die deze vrouwen doorgaans pro bono bijstaat.

De leuke Chen ontpopte zich tot een agressief mannetje dat zijn frustraties afreageerde door Xiaoping soms bijna te wurgen.

Lu bevestigt dat huiselijk geweld dat niet uitmondt in moord of doodslag door rechters en politie wordt beschouwd als een overtreding. „Onze wettenmakers hebben geen keuze willen maken voor de absolute bescherming van het individu, zelfs als dat ten koste gaat van de harmonie in een familie”, aldus de jurist, die is gespecialiseerd in geweld tegen en discriminatie van vrouwen.

Sterker nog, de bescherming van de harmonie in de familie is een nevengeschikt doel van de wet. „De kans dat een misdrijf dat volgens het strafrecht bestraft moet worden met gevangenisstraf tot ontbinding van een huwelijk leidt, is veel groter dan bij een overtreding waarop slechts een geldboete staat.”

Trouwen

Hoe het is om in dat spanningsveld te manoeuvreren en te overleven, weet Lin Xiaoping. Net als iedere jonge, hoog opgeleide vrouw werd zij vanaf haar 25ste door haar moeder onder steeds zwaardere druk gezet om te trouwen voor haar 30ste. Wie dan niet getrouwd is, blijft ongetrouwd, zo wil het in de volksmond. „Mijn moeder kwam iedere week met een nieuwe kandidaat, maar ik wilde per se zelf iemand uitkiezen.”

Via een internet-datingsite ontmoette zij Chen Yu, die meteen een hele geschikte kandidaat leek. Met een uitstekende baan, toevallig ook als accountant, een creditcard en een appartement voldeed hij aan de belangrijkste eisen voordat een moderne Chinese vrouw beslist het contact voort te zetten. Hij rookte, dronk en gokte niet en was met zijn lichte huid (dus geen plattelander) redelijk aantrekkelijk.

De eerste rechter zei: het is misschien waar dat hij je een paar keer heeft geslagen, maar dat kan je niet overtuigend bewijzen. Je bent niet dood.

Een flitshuwelijk volgde met instemming van wederzijdse, opgeluchte ouders. De leuke Chen ontpopte zich na een paar romantische weken tot een humeurig, agressief mannetje, dat zijn frustraties afreageerde door Xiaoping te slaan en soms bijna te wurgen. Vooral het feit dat zij geen maagd meer was, zat hem erg dwars. „Dat was hij ook niet”, sneert zij.

Een diep geschokte Xiaoping („mijn ouders sloegen mij nooit”) reageerde eerst traditioneel en zocht hulp bij haar ouders en familie en vervolgens bij die van haar man. Zij peinsde er toen nog niet over om naar de politie te gaan.

Talrijke bemiddelingspogingen resulteerden in even vele beloftes dat hij zijn leven zou beteren. Toen zij voor het eerst naar de politie stapte, was de wet tegen huiselijk geweld net in werking getreden, maar bleek de dienstdoende agent de wet niet te kennen. Bij de daarop volgende keren dat zij zich, bont en blauw geslagen, tot het politiebureau wendde, kreeg zij te horen dat zij haar familie moest vragen te bemiddelen en als dat niet lukte het buurtcomité in te schakelen.

Schriftelijke waarschuwing

Pas bij de zesde keer kreeg zij gehoor op het politiebureau. Dat was vlak na haar tweede miskraam. Conform de wet stuurde de politie haar man een schriftelijke waarschuwing zich beter te gedragen. Een waarschuwing die hij makkelijk kon negeren, want daar staat slechts een kleine geldboete op. Maar het document, een officiële bevestiging dat zij een slachtoffer was van huiselijk geweld, had wel nut, want daarmee kon ze naar een rechter om een scheidingsprocedure in gang te zetten.

De eerste rechter, een man, wees haar verzoek af: „Het is misschien waar dat hij je een paar keer heeft geslagen, maar dat kan je niet overtuigend bewijzen. Je bent niet dood, ernstig gewond of verlamd geraakt. Probeer het nog een keer. Red je huwelijk!”

Pas een tweede rechter, een vrouw, achtte overtuigend bewezen dat zij het slachtoffer was van huiselijk geweld en gaf toestemming voor een scheiding. Advocaat Lu: „Het aantal vrouwen in de rechterlijke macht is nog heel klein. Bij de politie is de situatie aan het verbeteren en zie je meer vrouwen in leidinggevende functies, vooral in de steden. Ik ben daarom niet pessimistisch over de toekomst.”

Lin Xiaoping is intussen verhuisd naar een andere stad en gaat waarschijnlijk aan het werk bij Alibaba, het grote internet-handelshuis. Toch is zij nog niet af van haar ex-schoonfamilie, die nog een financiële schadevergoeding eist. Ex-schoonmama wil dat zij de helft van de waarde van de cadeaus en gelden die het paar op de huwelijksdag ontving, teruggeeft.

Bovendien zou haar zoon het meest te lijden hebben van de scheiding en de daarbij behoorde reputatieschade. „Zij eist 20.000 euro. Mijn moeder doet de onderhandelingen en heeft 5.000 euro geboden. Ik vrees dat ik moet betalen. Zo gaat dat in China”, vertelt Xiaoping.

Een paar dagen na het gesprek met NRC appt ze dat de onderhandelingen zijn afgerond en dat zij en haar familie 9.000 euro zullen betalen aan de familie van haar gewelddadige ex. Geïllustreerd met verdrietige emoticons: „Ja, ik vind het ook heel veel geld als je bedenkt dat ik het slachtoffer ben en niet hij. Maar ik wil een nieuw leven beginnen. Ik wil weer trouwen en kinderen krijgen, als mij dat lukt als gescheiden vrouw.”