Siemens in de knel door levering aan de Krim

Sancties

Het Duitse technologiebedrijf heeft – ondanks de sancties, maar naar eigen zeggen ongewild – gasturbines geleverd aan de Krim. Duitsland hecht aan de sancties, maar de belangen van Siemens in Rusland zijn groot.

Siemens heeft erkend dat twee van zijn turbines op de Krim zijn opgedoken, volgens persbureau Reuters bij de energiecentrale van havenstad Sebastopol. Foto Reuters

Het Duitse technologieconcern Siemens is in problemen geraakt, nu blijkt dat ten minste twee nieuwe Siemens-gasturbines in strijd met economische sancties zijn geleverd aan de Krim. De onderneming zegt dat zelf niet gewild te hebben, en beweert om te tuin geleid te zijn.

Siemens wil nu proberen te verhinderen dat de turbines in gebruik worden genomen. Maar daarmee dreigt het bedrijf zijn relatie met Rusland, een belangrijke klant en partner, op het spel te zetten.

Op de Krim, het Oekraïense schiereiland in de Zwarte Zee dat in 2014 door Rusland werd geannexeerd, zijn twee grote energiecentrales in aanbouw. Europese en Amerikaanse sancties die na de annexatie zijn ingesteld, verbieden levering van turbines (en andere technologie voor de energievoorziening) aan de Krim, erkent Siemens.

De machines zijn dan ook niet gebouwd voor de Krim. Contractueel is vastgelegd dat ze bestemd waren (wat onder het sanctieregime wél mag) voor een elektriciteitscentrale die zou verrijzen in het Russische Taman, slechts door een kleine strook water van de Krim gescheiden.

Maar de bouw van díe centrale is afgeblazen. Siemens erkende maandag dat twee turbines op de Krim zijn opgedoken. Van twee andere is nog onduidelijk waar ze zijn.

Duitsland vindt sancties belangrijk

De zaak ligt zowel politiek als bedrijfseconomisch hoogst gevoelig. De Duitse regering heeft zich de afgelopen jaren bijzonder ingespannen om te zorgen dat de sancties tegen Rusland van kracht blijven – ook al is het eigen bedrijfsleven daar niet gelukkig mee. Berlijn neemt de annexatie van de Krim en de Russische inmenging in het oosten van Oekraïne hoog op.

Na een grote smeergeldaffaire in 2006 is het voor Siemens bijzonder pijnlijk om opnieuw in het vizier van justitie te komen. De openbare aanklager in München onderzoekt al of Siemens-medewerkers in strijd met de sancties hebben gehandeld. Onduidelijk is of het concern uit München naïef is geweest, laks of bewust een groot risico heeft genomen. Twee jaar geleden verschenen in de media al berichten dat de turbines naar de Krim doorgesluisd zouden kunnen worden.

Grote belangen in Rusland

Siemens heeft grote belangen in Rusland. Topman Joe Kaeser heeft ingezet op goede banden met het land, en kreeg veel kritiek toen hij kort na de annexatie van de Krim een (al eerder afgesproken) bezoek bracht aan president Poetin. Het bedrijf maakte in het boekjaar 2015/2016 in Rusland een omzet van 1,2 miljard (een halvering ten opzichte van eerdere jaren) en het neemt deel in een aantal joint ventures.

Zo heeft het een belang van 65 procent in de turbinebouwer Siemens Gas Turbine Technologies, in Sint- Petersburg (de overige 35 procent bezit het Russische Power Machines). Daar zijn de turbines die nu op de Krim zijn beland ook gebouwd.

Voor de Russische regering is dat reden om te zeggen dat er niets aan de hand is. „Op de Krim worden in Rusland gebouwde turbines geïnstalleerd, gemaakt met Russische onderdelen”, zei Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov maandag laconiek. President Poetin heeft de Krim beloofd te zullen zorgen voor een goede elektriciteitsvoorziening. Tot de annexatie kwam de stroom vanuit het Oekraïense vasteland, maar daarmee is Kiev gestopt.

Strafklacht

Met de Russische verklaring dat het een puur Russische zaak is, is de kous niet af voor Siemens – noch voor de Duitse autoriteiten. Het bedrijf zegt dat zijn Russische afnemer Technopromexport (TPE) het leveringscontract heeft geschonden, omdat doorlevering aan de Krim daarin uitdrukkelijk werd uitgesloten. De afnemer zou meermaals bevestigd hebben dat van overbrenging naar de Krim geen sprake zou zijn.

Siemens heeft in Moskou een strafklacht tegen TPE ingediend en eist dat de turbines teruggebracht worden naar Taman.

Daarnaast heeft Siemens nog een ander middel om ingebruikname van de turbines te verhinderen. De installatie van de turbines en het onderhoud zouden moet gebeuren door een Russisch bedrijf waarin Siemens een belang heeft van 45,7 procent, ZAO Interautomatika. Siemens zegt te willen voorkomen dat het daarvan komt, onder meer door bepaalde onderdelen niet te leveren.