De minister die het mestoverschot als eerste aanpakte

Gerrit Braks (1933-2017) Oud-minister van Landbouw

Boerenzoon Gerrit Braks wist als minister van Landbouw voor het CDA vele boerenprotesten te doorstaan.

Oud-CDA-minister Gerrit Braks. Foto Koen Suyk

„Collega’s, er komt een enorm probleem op ons af: stront.” Gerrit Braks wilde het verhaal jaren later graag en vaak vertellen. Hoe hij, begin jaren tachtig, in de ministerraad als minister van Landbouw voor het eerst het mestoverschot aan de orde stelde. Een kwestie die aanvankelijk wat lacherig werd afgedaan door zijn toehoorders. Maar al snel bleek het te gaan om een van de belangrijkste oorzaken van de milieuvervuiling in Nederland. Braks’ alarmkreet luidde het begin van het einde in van de tot dan toe ongebreidelde groei van de intensieve veehouderij.

Maar als er één was die de Brabantse boeren de pijnlijke boodschap kon vertellen, was het de woensdag op 84-jarige leeftijd overleden oud-CDA-politicus Gerrit Braks. Product van de katholieke naoorlogse emancipatie, afkomstig uit een eenvoudig boerenmilieu. Het derde kind in een gezin van tien haalde als enige de HBS.

Brabant beschouwde Gerrit Braks („Wees niet laks, stem Braks”, stond in 1977 op de verkiezingsborden in de provincie) als één van hen. Zijn Interimwet beperking varkens- en pluimveehouderijen uit 1985 werd geaccepteerd.

Dat gold niet voor het beleid van zijn opvolger, de eveneens uit het CDA afkomstige maar protestantse Piet Bukman die veel meer moeite had de boeren te overtuigen.

‘Dan loeide Gerrit terug’

Meer problemen had Braks eind jaren tachtig met de akkerbouwers. Grenzen stellen aan de graanproductie ging hen te ver. Het leidde tot een groot conflict met ‘Franse toestanden’ op de Nederlandse wegen: boeren die met hun tractoren wegen blokkeerden. Onderhuids speelde ook het klassieke sociale conflict mee tussen de rijke akkerboeren en de Brabantse keuterboeren met hun varkensstallen en kippenhokken.

Braks overleefde de stormen allemaal. Zoals Tweede Kamerlid Huib Eversdijk (CDA) destijds opmerkte toen hij zijn partijgenoot een zaal tegen de superheffing op melk „loeiende boeren” had zien toespreken: „Dan loeide Gerrit terug en aan het eind van de avond ging hij met een grote mand vol zuivelproducten naar huis.”

Het was in 1990 de PvdA-fractie in de Tweede Kamer die een einde maakte aan Braks’ ministerscarrière. De partij die met het CDA in het derde kabinet-Lubbers regeerde, had er geen vertrouwen in dat Braks de aanhoudende visfraude zou weten aan te pakken. Teleurgesteld verliet hij het politieke toneel, om daar nauwelijks een jaar later als lid van de Eerste Kamer weer bij in de buurt te komen.