Column

Een nieuw kabinet, een enorm gevaar

Een politiek verslaggever in de VS leerde me ooit waarom hij nooit schreef over zalen die afgeladen vol waren. Campagnestrategen, zei hij, huren standaard te kleine ruimtes voor hun kandidaat: media zullen dan de onverwacht hoge opkomst benadrukken. Nieuws draait niet meer primair om feiten, nieuws draait om verwachtingen: hoe overtuigender je de verwachtingen verslaat, hoe groter het nieuws.

Ik weet niet of Nederlandse politici zich ook al van het trucje met die zaaltjes bedienen. Maar verwachtingsmanagement wint ook hier terrein. Het kan nog steeds misgaan bij de coalitie-onderhandelingen van VVD, CDA, D66 en CU. Maar claims dat er vóór september geen nieuw kabinet is, hebben het voordeel dat ze vrijwel zeker te conservatief zijn.

Blijf op de hoogte van het laatste nieuws over de formatie met ons formatieblog

Het nadeel van zo’n kabinet wordt wel dat het, met een oppositie van 74 Tweede Kamerzetels, enorme polarisatie kan oproepen. Het krijgt te maken met vier oppositiepartijen (PVV, 50Plus, SGP, FvD) die overwegend op rechts opereren. Vijf (GroenLinks, SP, PvdA, PvdD en Denk) zijn er op links. Dus ook als de SGP informeel gedoogpartner wordt, komt Rutte III vanaf dag één op beide flanken zwaar onder vuur liggen.

Voorstanders van polarisatie benadrukken graag dat die duidelijkheid schept. Niemand praat vaag. Het nadeel, ook dat laat de VS zien, is dat tegenstellingen belangrijker worden dan inzichten: feiten verliezen het van politieke strijd.

De effecten zijn enorm: met de polarisatie in de VS is het nu zover dat het politieke idee in handen is van superrijken, zoals de politicoloog Daniel W. Drezner schetst in zijn recente The Ideas Industry. Hij laat zien dat de publieke intellectueel, die zich uitput in kritisch denken, het aflegt tegen Thought Leaders, intellectuele gelovigen die zich vaak beperken tot de promotie van één idee. Zie Thomas Friedman (New York Times) die in The World is Flat (2005) de globalisering bejubelde. Superrijken zijn dit soort Thought Leaders uit eigenbelang gaan promoten, zodat de polarisatie ten slotte het intellectuele klimaat, het geloof in een ideeëncompetitie, heeft vervangen door politieke ideeënverering uit winstoogmerk: The New Republic schreef er laatst een schokkend overzichtsstuk over.

Nu kan relativering nooit kwaad, dus je kunt zeggen: Nederland is Amerika niet, hier zal het zo’n vaart niet lopen. Laten we het hopen. Maar wie begint aan een kabinet met zo’n smalle meerderheid, moet er zeer alert op zijn geen onnodige polarisatie op te roepen: anders kan er een doos van Pandora opengaan waar geen enkel verwachtingenmanagement nog tegen helpt.