Toch niet zo ‘all you can read’

E-books In Nederland beloven vier abonneediensten je alle digitale boeken die je maar kunt verstouwen. Maar in het aanbod zit bij lange na niet ‘alles’, blijkt uit een inventarisatie van NRC.

Foto iStock/bewerking NRC Fotodienst

Geen losse boeken meer kopen, maar onbeperkt downloaden en lezen voor een vast bedrag per maand. Wie graag digitale boeken leest, heeft in Nederland inmiddels keuze uit vier diensten die een ‘all you can read’-ervaring beloven. „Alle boeken die je ooit zou willen lezen”, lonkt Bookmate. „Ontdek de nieuwste titels, bestsellers en tijdloze klassiekers”, belooft Kobo Plus.

Dat zijn valse beloftes, zo blijkt uit een inventarisatie door NRC. Van 74 recente bestsellers en veelgeprezen boeken is nog geen derde beschikbaar op abonneediensten.

Waarom zijn uitgevers huiverig om hun populairste boeken op deze diensten aan te bieden, terwijl vrijwel alle geselecteerde boeken wél als losse e-book te koop zijn? „Het is nog nieuw en het levert veel minder op dan losse verkoop”, zegt Lisa van den Herik, hoofd e-commerce bij LannooMeulenhoff. Nieuwe en veelverkochte boeken van die uitgeverij, zoals Pogingen iets van het leven te maken van Hendrik Groen of Het einde van de eenzaamheid van Benedict Wells, zijn op geen enkele abonneedienst beschikbaar. „Auteurs of hun agenten moeten toestemming geven en sommigen zijn bang dat het ten koste gaat van hun inkomsten.” Vooralsnog ziet de uitgeverij de abonneedienst als een plek om de backlist, de collectie oudere boeken, een podium te geven, net zoals Netflix dat doet met films en series.

Je gaat op vakantie en je neemt mee: een e-reader en een abonnement op e-books. Welke e-bookdienst neem je?

Actiever aan de man brengen

Een vuistregel, zo leert een rondgang langs uitgeverijen, is dat een boek vooral verkoopt in het eerste half jaar na publicatie. Bij Atlas Contact zal een boek daarom niet binnen zes maanden op een abonneedienst komen. Maar eigenlijk is er geen bewijs dat dat schadelijk is voor de losse verkoop, zegt hoofd digitale verkoop Bart Jeroen Kiers. Hij hoort van e-books-aanbieder Kobo dat hun all you can read-dienst Plus „een klein negatief effect heeft op de losse verkoop van e-books, maar daar heb ik bij ons nog niets van gemerkt. Het is ook lastig om effecten van abonneediensten te meten. Wij brengen onze e-books tegenwoordig veel actiever aan de man. Dat kan er ook voor zorgen dat de losse verkoop niet inzakt.”

Hoe komt het dan dat de nieuwe roman van Adriaan van Dis nergens te vinden is, maar alle recente boeken van Hanna Bervoets – ook Atlas Contact – wel? „Wij laten alles over aan de auteurs. Hanna Bervoets was er wel voor in, dus Fuzzie staat vanaf het begin in Kobo Plus.” Zonder noemenswaardige schade voor de losse verkoop, zegt Kiers.

Er zijn slechts een paar uitgeverijen die vol inzetten op ‘all you can read’-diensten, zoals Nieuw Amsterdam en Lebowski. Zo staan Lebowski’s recente bestsellers Moedervlekken van Arnon Grunberg en Judas van Astrid Holleeder op de abonneediensten. Martijn Griffioen van Lebowski: „Dat kan ten koste gaan van de losse verkoop van e-books, maar ik verwacht dat het vooral tot meer lezers leidt.” Griffioen vindt het te vroeg om het effect van de diensten te analyseren.

Tegen piraterij

Ook bij Nieuw Amsterdam „doen we eigenlijk overal aan mee”, zegt uitgever Josja Zijlstra: „Auteurs hebben natuurlijk het laatste woord.” Mijn Verhaal van Johan Cruijff, nog geen jaar uit en nog steeds goed verkocht, is op alle platforms te vinden, „voor het experiment. Nu deze diensten nog klein zijn, kun je rustig uitproberen wat werkt: populaire nieuwe titels of backlist, fictie of non-fictie, mannen- of vrouwentitels. We zijn wel benieuwd hoeveel het uiteindelijk gaat opleveren, en hoeveel de auteurs eraan overhouden. De eerste betalingen die ik heb zien binnenkomen, vallen mee.”

Abonneediensten zijn ook een mogelijke oplossing voor piraterij, denkt Zijlstra. In Nederland wordt relatief snel illegaal gedownload of gestreamd, bleek in maart uit Europees vergelijkend onderzoek door Deloitte. Het is aannemelijk dat dat ook geldt voor e-books, zegt Van den Herik van Meulenhoff: „Het verschil tussen lezen en kopen is in Nederland groot. Er worden steeds meer e-readers verkocht, maar nauwelijks meer e-books. Abonneediensten kunnen daar een antwoord op zijn.”

De eerste signalen zijn hoopvol: in juni meldde Kobo Plus in vier maanden 40.000 abonnees te hebben aangetrokken, van wie driekwart na de gratis introductieperiode bleef hangen. Een groot deel had nog niet eerder een digitaal boek gekocht bij Kobo of Bol.com.

Een ‘Spotify voor boeken’ is echter nog niet in zicht. Daarvoor is het aanbod te karig. De muziek- en de boekenmarkt zijn sowieso lastig vergelijkbaar. In 2016 kwam 55 procent van de omzet voor de Nederlandse muziekindustrie van streaming en 40 procent van de verkoop van cd’s, platen en andere geluidsdragers.

Op de boekenmarkt bleef volgens kennisplatform KVB Boekwerk het aandeel van e-books in de totale omzet (521 miljoen euro in 2016) steken op zo’n 4 procent, de rest werd uitgegeven aan papieren boeken. Als uitgever kun je het dus nog prima maken om alleen losse boeken te verkopen, zelfs alleen papieren.

De 74 geselecteerde boeken: