Grens tussen slechte grap en misbruik is in Pamplona flinterdun

Stierenrennen Veel mensen zien het jaarlijkse festijn van San Fermín als een feest van stieren, drank en vrouwen. Pamplona probeert het seksueel geweld te stoppen.

Taferelen van de eerste dagen van Sanfermines 2017. Foto Villar Lopez/EPA

Javier is totaal gedesillusioneerd als hij vrijdagmiddag het Paleis van Justitie van Pamplona uit komt lopen. Hij staart voor zich uit. Zijn kleren zitten onder de vlekken, een herinnering aan de openingsdag van de ‘Sanfermines’, waarbij het gooien van water en wijn de mensenmassa rood kleurt. Voor de 34-jarige Catalaan eindigde de eerste van negen dagen feest in de cel. Twintig uur later stond hij met een boete van 2.808 euro weer op straat. Javier is veroordeeld voor het meermalen aanraken van het achterwerk van een vrouw. „Ik ben me van geen kwaad bewust”, stamelt hij. „Ik zou zoiets nooit doen. Ik werd door de politie gedwongen te bekennen, anders zouden de gevolgen vele malen groter zijn. Ik heb niet eens een idee om welke vrouw het gaat.”

Javier, die niet met zijn volledige naam in de krant wil, zal degene die aangifte tegen hem heeft gedaan, nooit leren kennen. „Ik werd plotseling door twee stille agenten aangehouden. Ik zou zijn aangewezen. Voor mijn kant van het verhaal had niemand interesse. Nu sta ik als aanrander geregistreerd”. Bij het snelrecht in Pamplona worden de slachtoffers afgeschermd. Hij heeft de vrouw die hem aanwees, ook vijfhonderd euro schadevergoeding moeten betalen.

Het is een diepgeworteld probleem dat voorkomt uit machismo.

Laura Berro, in Pamplona verantwoordelijk voor de portefeuille ‘gelijkheid’

Javier is de eerste veroordeelde wegens seksueel geweld bij San Fermín 2017. Dit jaar wordt in de Noord-Spaanse stad niet alleen bijgehouden hoeveel gewonden er vallen bij het dagelijkse stierenrennen, maar de organisatie komt ook steevast vlak voor het middaguur naar buiten met een bulletin waarin het aantal gevallen van seksuele agressie wordt vermeld.

De straten van Pamplona hangen dit jaar vol met camera’s en rode handen. Bussen en taxi’s zitten volgeplakt met stickers waarop in verschillende talen seksueel geweld wordt afgewezen. No es No.

De organisatie van het jaarlijkse volksfeest voert een grote campagne om misbruik tegen te gaan. Met de inzet van in totaal 3.500 agenten probeert Pamplona niet alleen aanslagen, maar ook herhaling van tal van incidenten en serieuze misdrijven te voorkomen.

In 2008 werd de Sanfermínes opgeschrikt door een moord op een 20-jarige studente verpleegkunde uit Irún die een 27-jarige man had afgewezen. Vorig jaar zou een groep van vijf mannen een 18-jarig meisje hebben verkracht. Ze zitten vast in afwachting van hun proces.

Taferelen van de eerste dagen van Sanfermines 2017. Foto Ander Gillena/AFP

Machismo

De stad Pamplona wil een voortrekkersrol spelen bij het terugdringen van seksueel geweld. In de Spaanse zomers worden vele feesten structureel opgeschrikt door mishandelingen, aanrandingen of andere delicten. „Het is een diepgeworteld probleem dat voorkomt uit machismo”, stelt Laura Berro, die in Pamplona verantwoordelijk is voor de portefeuille ‘gelijkheid’. „Er is niets natuurlijks aan om een vrouw zomaar aan te raken of iets tegen haar te roepen. Dat is verwerpelijk.”

Ook buiten Spanje zoeken organisatoren van festivals vaak tevergeefs naar een manier om geweld te stoppen. Op alcoholrijke evenementen als oudejaarsavond, carnaval of de Oktoberfesten lijkt betast worden vaak een trieste realiteit voor vrouwen, waar zeer moeilijk wat tegen te doen is. De organisatoren van het Bravalla-festival in het Zweedse Norrköping besloten te stoppen met dit evenement nadat vorige maand opnieuw een aantal vrouwen werd misbruikt.

Taferelen van de eerste dagen van Sanfermines 2017. Foto Susana Vera/Reuters

Diep in de genen

De organisatie in Pamplona zal niet snel tot afgelasting overgaan. Daarvoor zitten de Sanfermines – sinds 1591, en bedoeld als eerbetoon aan de heilige San Fermín – simpelweg te diep in de genen bij de circa tweehonderdduizend inwoners. Het stierenrennen (acht ochtenden om 8.00 uur) en de tal van andere activiteiten zijn de status van een lokaal feest allang ontgroeid. Bij de nu lopende editie worden anderhalf miljoen mensen verwacht, uit alle delen van de wereld. „De feesten zijn nog steeds fantastisch, maar de laatste jaren is er veel in negatief opzicht veranderd”, zegt Marta Ramon uit Pamplona. „Soms is het respect ver te zoeken. In Navarra zeggen we: ‘Als je komt om anderen lastig te vallen, blijf dan liever weg’.”

Dat is ijdele hoop. Burgemeester Joseba Asiron begrijpt dat zijn stad van 6 tot 14 juli ieder jaar weer uit zijn voegen barst. De negen feestdagen zorgen bovendien voor zo veel inkomsten dat hij niet graag de kip met de gouden eieren zou slachten.

„Toch zou het wel mooi zijn als we het imago iets zouden kunnen bijstellen”, zegt Asiron. „Nu associëren velen de Sanfermines met een feest van stieren, wijn en vrouwen.”

Hoofdschuddend kijkt hij naar de vrouwen die op de eerste dag, zittend op de schouders van een man, hun shirt omhoog trekken en uitdagend hun borsten tonen. Ook dat wil hij niet langer tolereren – waarbij bestrijders van seksueel geweld onderstrepen dat dergelijk gedrag niet als excuus mag worden opgevoerd, net zo min als drankgebruik.

„Sommigen denken dat alles kan en mag”, verzucht de burgemeester. „Dat gevoel van onschendbaarheid moet verdwijnen.”

Als de avond over Pamplona valt, viert de drinkende en hossende massa weer feest. Een journaliste van Antena 3 liet met haar mobiele telefoon zien dat het machismo niet zomaar verdwijnt. Mannen gingen op intimiderende wijze naast haar lopen, anderen wilden met haar op de foto en een feestganger probeerde haar zelfs op de mond te zoenen. De grens tussen een slechte grap en misbruik is bij de Sanfermines flinterdun.

Lees ook: Hoe veilig zijn festivals nog voor vrouwen?, naar aanleiding van aanrandingen op twee popfestivals in Zweden in 2016.