Column

Je man delen met twee anderen: lastig, maar je groeit ervan

Zap

Europese tv-makers benaderen de VS graag als een onuitputtelijke vergaarbak van kleurrijke extreme gekken. Een docusoap over polygamie maakt gelukkig echte mensen van de hoofdpersonen.

Postbode Abe met zijn vrouwen in The Polygamists (NPO 3).

Als Abe met zijn derde vrouw trouwt, kust hij eerst zijn tweede vrouw, die ernaast staat. Daarna tilt hij pas de sluier van nummer drie op. Ze kussen opvallend innig – niet gek want dit is überhaupt de eerste keer dat ze elkaar kussen. Als Abe met zijn drie vrouwen op de bank wordt geïnterviewd, vraagt zijn jongste vrouw aan de cameraploeg: „Vinden jullie ons gestoord?”

De vierdelige docusoap The Polygamists: Three Wives, One Husband (NPO 3) portretteert twee Amerikaanse gezinnen in Rockland Ranch, een gemeenschap in de woestijn van Utah van zo’n honderd fundamentalistische mormonen, die geloven in polygamie. De boerengemeenschap is in de jaren zeventig gesticht. Bijzonder is dat de huizen half in de rotsen zijn gebouwd, met een gevel van hout ervoor. De locatie aan de voet van de rode rotsen levert prachtige natuurbeelden op.

Een cameraploeg van Channel 4 volgde de gezinnen een jaar lang. We zien timmerman Enoch die twee vrouwen heeft. Hij wil er graag een derde bij, maar die twijfelt nog. Om te wennen nodigt hij haar uit voor de geboorte van zijn achttiende kind. Ook de cameraploeg is welkom. Postbode Abe heeft al drie vrouwen. Maar vooral de jongste heeft het nogal moeilijk met deze levenswijze. Haar eerste huwelijksjaar beschrijft ze als ‘de hel’. Als Abe een avondje uitgaat met een van zijn andere vrouwen, is zij in tranen. Zij is hoogzwanger en ze voelt zich naast de „mooie magere vrouwen” een „dikke gestrande walvis”.

Polygamie is niet ongewoon – het is toegestaan in moslimlanden, in Afrika en India – maar komt nauwelijks voor in de westerse wereld. Het past volgens antropologen beter bij een agrarische samenleving met veel ziektes en een tekort aan mannen. Dan is het belangrijk voor vrouwen om de rijkste en gezondste man te kiezen; de patriarch met veel grond. In Utah geldt dat niet. Je vraagt je af wat er gebeurt met het overschot aan mannen in Rockland Ranch. Worden die de woestijn in gestuurd, als overtollige leeuwen?

Eerst denk je : o jee , daar is weer zo’n documentaire in het rijke genre van ‘rare jongens die Amerikanen’. Tv-ploegen benaderen de VS graag als een onuitputtelijke vergaarbak van kleurrijke extreme gekken, waar de Europese kijker zich lekker normaal bij kan voelen. Maar deze gezinnen worden juist zo neergezet, dat ze zo veel mogelijk op ons lijken. Moderne mensen, met vergelijkbare gevoelens over liefde en relaties.

Het is een docusoap dus het gaat vrijwel alleen maar over die gevoelens. De vrouwen blijken het niet gemakkelijk te vinden. Ze hebben last van jaloezie en onzekerheid. Maar dat vinden ze geen reden om tegen polygamie te zijn. Je kunt er juist van groeien. Je leert andere delen van je persoonlijkheid kennen en je wordt er een beter mens van: „Je gaat voorbij de eigen verlangens, en komt uit bij wat goed is voor iemand anders.”

Wachten op de Apocalyps

Door de nadruk op mens en gevoelens blijven de religieuze, morele en wettelijke aspecten onderbelicht. Polygamie zou nadelig zijn voor de gelijkwaardigheid van vrouwen, en er zijn misbruikzaken geweest in de mormoonse gemeenschap - de voormalige kerkleider van de fundamentalisten zit in de gevangenis wegens kindermisbruik. De staat Utah probeert nu de anti-bigamiewetten aan te scherpen.

Verder hebben fundamentalistische mormonen (die afgesplitst zijn van de grote mormoonse kerk) een, laten we zeggen, bijzonder geloof. Zo bereiden zij zich voor op een spoedige Apocalyps. De autarkische gemeenschap heeft eigen water en energie, heeft voedsel opgeslagen om een half jaar te overleven, en heeft ook een indrukwekkend wapendepot om lange tijd indringers van zich af te schieten. Het belang van de grote families hangt hiermee samen: dit zijn de nieuwe mensen die na de Apocalyps de nieuwe aarde gaan bevolken. Over dit alles krijgen we niets te horen, in ieder geval niet in de eerste aflevering, waarschijnlijk om de families niet te vreemd te maken.

De gezinsleden zijn elkaar doorlopend aan het knuffelen. Dat voortdurend getoonde geluk heeft wat christelijk geforceerds, en je hebt het gevoel dat het nogal wat pijn en ongemak moet bedekken. Maar toch, het programma laat veel liefde zien in de levendige grote gezinnen. Een interessante alternatief voor onze eigen samenleving, die inmiddels voor een derde uit eenpersoonshuishoudens bestaat. In een interview op de website van Channel 4 vertelt Britse producent Vicky Mitchell dat het familiegeluk aanstekelijk werkte: tijdens de opnames raakten zijzelf en twee andere leden van de tv-ploeg zwanger.