Cultuur

Interview

Interview

‘Relschoppers Hamburg hebben vaak gewone banen’

Simon Teune Radicaal-links beseft dat rode lijnen zijn overschreden met het geweld tijdens de G20-top in Hamburg, zegt socioloog Simon Teune. Debat in eigen kring over de ernstige rellen is volgens hem onontkoombaar.

Het zogeheten Zwarte Blok speelde een hoofdrol bij de heftige rellen rond de G20, afgelopen weekeinde in Hamburg. De in het zwart geklede, en veelal gemaskerde figuren wierpen barricades op in de binnenstad, gooiden zware stenen, flessen en vuurwerk naar de oproerpolitie, schoten met katapulten, staken auto’s in brand en plunderden winkels. Het kostte de politie uren om de situatie onder controle te krijgen.

Sinds eind jaren zeventig duikt het extreemlinkse Zwarte Blok in Duitsland geregeld op bij demonstraties, onder meer tegen kernenergie. Maar een organisatie is het Zwarte Blok niet, eerder een tactiek waarmee protestacties worden gevoerd, zegt socioloog Simon Teune, die aan de Technische Universiteit Berlijn onderzoek doet naar protestbewegingen.

Wie zijn de mensen die daaraan meedoen?

„Het zijn mensen van verschillende generaties, van heel jong tot veteranen van de autonome beweging. In het dagelijks leven hebben vele van hen een normaal bestaan, van ziekenverzorger tot handwerksman. Ze trekken vaak in kleine groepjes op, van soms maar drie tot zeven man, en sluiten zich dan bij een grotere actie aan.”

Demonstranten met een spanddoek waarop ‘I love Black Block’ staat, doen mee aan de demonstratie ‘Welcome to Hell’ tegen de G20 in Hamburg. Foto Ronald Wittek/EPA

Zijn ze werkelijk politiek geëngageerd, of gaat het alleen om het relschoppen?

„Het zijn politieke mensen, die besloten hebben op deze manier voor bepaalde linkse doelen actief te worden. In Duitsland doet zich overigens sinds kort het verschijnsel voor dat de tactiek van het Zwarte Blok gekopieerd is door extreemrechtse, nationalistische groepen. Ze hebben dezelfde denkwijze aangenomen, dezelfde confronterende houding ten opzichte van de politie, en ze zien er ook hetzelfde uit.’’

In Hamburg bestaat een grote autonome beweging. Valt die samen met het Zwarte Blok?

„Nee. Je kan degenen die door de wijk Altona trokken terwijl ze links en rechts auto’s in brand staken tot het Zwarte Blok rekenen. Maar niet iedereen van de autonomen vindt dat een politiek zinvolle manier van handelen.” (De woordvoerder van het autonomenbolwerk Rote Flora, Andreas Blechschmidt, zei na de rellen: „Wat we zelf niet goed vinden, moeten we niet verdedigen alsof het een sociaal-revolutionaire opstand is.”)

„Ook in radicaal-linkse kringen heerst het besef dat er in Hamburg dit weekeinde rode lijnen zijn overschreden, bijvoorbeeld toen er met katapulten op politieagenten werd geschoten. Sinds de periode van de (extreemlinkse terreurorganisatie) Rote Armee Fraktion is er een consensus dat politiek handelen niet legitiem is als er mensen, ook politiemensen, door in gevaar worden gebracht. Maar er is een kleine groep waarvoor dat niet meer geldt.

„Daarover zal nu in radicaal linkse kringen een debat gevoerd moeten worden. Vroeger vonden dat soort discussies plaats in tijdschrijften als radikal en Interim. Nu zal het waarschijnlijk gebeuren op het digitale platform Indymedia.”

De Duitse politie bracht zondagmiddag de slotsom van het G20-weekend in Hamburg uit. Er werden 411 personen gearresteerd, van wie er nog 186 vastzitten.

Een advocaat van de Rote Flora uitte na al het geweld „een zekere sympathie voor de acties, maar liever niet in de eigen wijk waar we wonen”. Waarom, opperde hij, niet toeslaan in welgesteldere buurten?

„Dat zegt veel over het gebrek aan bewustzijn van wat deze rellen betekenen. Een discussie daarover in hun eigen kring is onontkoombaar.”

Hoeveel mensen namen deel aan de rellen?

„Het waren er niet zoveel als verwacht. De politie zei van te voren te rekenen op 8.000 man die bereid zouden zijn geweld te gebruiken – maar dat hoge aantal diende er ook toe om zelf meer speelruimte te krijgen. Het waren er duidelijk minder, maar het gaat niet om de aantallen. Belangrijker is de vraag: hoe ga je er mee om?”

Hoe is de politie ermee omgegaan?

„Je kan de politie niet verantwoordelijk maken voor wat er is gebeurd, maar haar strategie heeft volledig gefaald. Ze wekte vanaf het begin de indruk dat op iedere demonstratie met harde hand werd gereageerd. En ze probeerde te verhinderen dat de demonstranten kampen opsloegen, waar ze konden overnachten. Dat veroorzaakte veel onvrede en maakte het moeilijker om de vreedzame demonstranten los te weken van het Zwarte Blok. De politie werd zo een gezamenlijke tegenstander.”

De politie gebruikt een waterkanon tegen demonstranten tijdens de demonstraties in Hamburg tegen de G20. Foto Odd Andersen/AFP

Wat is er bekend over de ongeveer 200 mensen die zijn gearresteerd?

„Nog weinig, maar ik ben er erg benieuwd naar. Er is een internationale mobilisatie geweest, vermoedelijk hebben er mensen uit verschillende landen deelgenomen aan de rellen. Er zijn vergelijkbare harde kernen in onder meer Athene, Thessaloniki, Barcelona en Rome. In Frankrijk is het minder een wereldje op zich.

„Er zijn onbevestigde berichten dat in Hamburg ook extreemrechtse figuren op de rellen zijn afgekomen en aan de gevechten en de vernielingen zijn gaan meedoen. Of dat waar is, moet nog worden uitgezocht.”

Mensen van het Zwarte Blok en andere autonomen staan bijna even vijandig tegenover de pers als tegenover de politie. Bij de ingang van de Rote Flora hing dit weekeinde een bord: ‘No Cops, No Press, No Photos’.

„Ze geloven niet dat ze van de pers ook maar iets te verwachten hebben.”

Lees ook: Deze linkse wijk was vannacht het toneel van plunderingen, brandstichting en geweld, over de linkse buurt waar de grootste rellen waren,
maar waar ook begrip is voor de hooligans.