Miljoenen voor ‘kind van Guantánamo Bay’

Schikking

De Canadees Omar Khadr, die tien jaar lang vastzat in Guantánamo Bay, heeft een schadevergoeding gekregen van 7,2 miljoen euro.

Omar Khadr werd gemarteld door Amerikaanse officieren, maar Canada had zijn grondrechten moeten waarborgen, oordeelde het Canadese Hooggerechtshof. Foto Colin Perkel/The Canadian Press via AP

Jarenlang stond Omar Khadr bekend als ‘het kind van Guantánamo Bay’, een kindsoldaat in de oorlog tegen terrorisme. Nu is de 30-jarige Canadees, die vanaf zijn vijftiende tien jaar lang werd vastgehouden in de Amerikaanse terreurgevangenis in Cuba, multimiljonair.

De regering van premier Justin Trudeau heeft vrijdag verontschuldigingen aangeboden aan Khadr, die door een militair tribunaal in ‘Gitmo’ werd veroordeeld wegens oorlogsmisdaden die hij zou hebben gepleegd als minderjarige. Ook heeft Khadr, die in 2015 op vrije voeten kwam, een schadevergoeding ontvangen, volgens mediaberichten van 10,5 miljoen Canadese dollar (7,2 miljoen euro).

„Namens de regering van Canada willen wij onze verontschuldigingen aanbieden aan de heer Khadr voor enige rol Canadese functionarissen mogelijk hebben gespeeld bij zijn beproeving in het buitenland en schade die hij daarbij heeft ondervonden”, aldus een regeringsverklaring.

Lees ook een profiel door NRC-buitenlandredacteur Frank Kuin: Als kind Guantánamo in, als man eruit

De schadevergoeding vormt een schikking van een proces dat Khadr en zijn advocaten hadden aangespannen tegen de Canadese overheid wegens medeplichtigheid aan de manier waarop hij is behandeld in Guantánamo Bay. Khadr, zoon van een voormalige vertrouweling van Osama bin Laden, is er gemarteld, onder meer door hem slaap te onthouden en hem door zijn ontlasting te vegen.

Handgranaat

Hoewel dat gebeurde door Amerikaanse officieren, was ook Canada verantwoordelijk, bijvoorbeeld door twee inlichtingenofficieren naar Cuba te sturen om Khadr te ondervragen. Canada is in gebreke gebleven door de grondrechten van Khadr niet te waarborgen, oordeelde het Canadese Hooggerechtshof in 2010.

Omdat Khadr minderjarig was, had hij volgens waarnemers bescherming moeten krijgen, in plaats van te worden blootgesteld aan mishandeling en ondervraging als een terrorist. Canada had de VS moeten verzoeken Khadr uit te leveren, zodat hij in Canada een eerlijk proces zou kunnen krijgen, in plaats van hem jarenlang te laten zitten in ‘Gitmo’, algemeen gezien als een juridisch zwart gat.

Omdat Khadr minderjarig was, had hij volgens waarnemers bescherming moeten krijgen

In plaats daarvan werd Khadr in 2010 veroordeeld door een militair tribunaal in Guantánamo Bay wegens de dood van een Amerikaanse soldaat bij het vuurgevecht rond het gebouw in Afghanistan waar hij in 2002 werd aangetroffen. Hij bekende een handgranaat te hebben gegooid die de soldaat ombracht – maar zei later dat die bekentenis vals was, om tot een schikking te komen waarbij hij zou worden overgebracht naar Canada. Dat gebeurde in 2012.

In Canada heeft de schadevergoeding geleid tot een verhit debat. De conservatieve oppositie heeft felle kritiek op de miljoenenuitkering aan Khadr, die zij beschouwt als een veroordeelde terrorist. Andrew Scheer, leider van de Conservatieve Partij, noemde de schikking „fout”. Volgens Jason Kenney, een voormalige minister, is de regeling „verfoeilijk”. Op sociale media kregen zij veel bijval. Ook in de VS spreken velen schande van de vergoeding.

Volgens de Canadese ministers van Openbare Veiligheid en Justitie had het kabinet-Trudeau echter weinig keus. Doorprocederen zou miljoenen hebben gekost, en gezien de eerdere uitspraak van het Canadese Hooggerechtshof waarschijnlijk hebben geleid tot een uitspraak in het voordeel van Khadr, die 20 miljoen dollar eiste. „De reden dat we hier zijn is dat vorige regeringen de fundamentele rechten van een Canadees niet hebben verdedigd”, aldus de ministers.

De voormalige Conservatieve premier Stephen Harper verwierp die lezing fel. „Het besluit om deze regeling aan te gaan is van hen, en van hen alleen”, aldus Harper. „Het is simpelweg fout. Canadezen verdienen beter.”

Trudeau verdedigde de schikking door te zeggen dat grondrechten voor alle Canadezen gelden, „ook wanneer dat oncomfortabel is”. „Je kunt niet kiezen wie ze wel en niet krijgt.”

Om diezelfde reden kon de schikking op goedkeuring rekenen van een aantal nationale media, waaronder dagblad The Globe and Mail.

Khadr zelf zei in een interview met de Canadese omroep CBC: „Dit is geen moment om te vieren. Het is een moment van verzoening, herdenking en genezing.”

De schikking voor Khadr is niet de eerste van de Canadese regering. In 2007 schikte Canada voor een soortgelijk bedrag met Maher Arar, een Canadees van Syrische geboorte die door onjuiste Canadese inlichtingen door de VS werd uitgeleverd aan Syrië en daar werd gemarteld. Ook oud-gevangenen van Guantánamo Bay van enkele andere westerse landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk en Australië, hebben schadevergoedingen ontvangen.

Bekijk hieronder het interview van CBC met Khadr: