‘De lezer heeft altijd gelijk, je moet hem volgen’

Uitgeverij

Een prominente uitgeefster verliet Atlas Contact na een conflict over de strategie van moederbedrijf VBK. Maar wat is die strategie? VBK-topman Wiet de Bruijn legt uit.

Foto Lex van Lieshout/ANP

De ophef van de afgelopen week heeft hem geraakt, vertelt Wiet de Bruijn, directeur van uitgeefconcern VBK. „Als mensen op internet ‘Val dood’ over je schrijven, dan doet dat iets met je.” De Bruijn (61) werd de boeman in de rel rond het onverwachte vertrek van Mizzi van der Pluijm, directeur-uitgever van Atlas Contact, de belangrijkste literaire uitgeverij in het concern. Zij vertrekt na dertig jaar naar de kleine, onafhankelijke uitgeverij Das Mag.

Het leidde tot een staking van ruim vijftig schrijvers, die verbijsterd waren omdat ze geen tekst en uitleg kregen. Die geeft De Bruijn nu, voor zover dat kan, want de strategiewijziging waar het conflict uit voortkomt is nog niet af. Eigenlijk wilde hij zijn plannen pas na de zomer presenteren.

Een belangrijke wijziging is de aandeelhoudersstructuur. Nu is het bedrijf, dat met een omzet van 81 miljoen euro in 2016 na WPG het tweede uitgeefconcern van het land is, voor 51 procent eigendom van het management en de werknemers. De overige 49 zijn van ING, maar de bank heeft in maart laten weten „in andere sectoren te willen investeren”, zegt De Bruijn in een Amsterdams café. „Als je veel rendement wilt halen, moet je niet in het boekenvak zijn.”

Inspirator

ING wordt vervangen door „vier of vijf” nieuwe aandeelhouders. Een van hen is Boudewijn Jansen, de 39-jarige ondernemer die fortuin maakte met cadeaukaartenbedrijf Didix en drie jaar geleden aan de wieg stond van Bookchoice, een dienst waarbij lezers voor 4 euro per maand acht geselecteerde e-books kunnen lezen. VBK koopt Bookchoice nu voor een onbekend bedrag. Andersom wordt Jansen aandeelhouder in VBK.

De Bruijn benadrukt dat het management en de medewerkers met 26 procent de grootste aandeelhouder blijven. Hoeveel Jansen krijgt en wie de andere aandeelhouders worden als alles rondkomt, wil hij nog niet kwijt. Jansen stopt als directeur van Bookchoice en wordt commissaris. Daarnaast is hij een „inspirator”, zegt De Bruijn. „Hij denkt in mogelijkheden. Hij is bezig met de vraag hoe we schrijvers aan lezers kunnen verbinden.”

Het boek naar de lezer brengen, is natuurlijk altijd de uitdaging voor een uitgeverij, maar dat wordt steeds moeilijker nu er minder gelezen wordt. Om de lezer te bereiken moet het allemaal gerichter. VBK wil daar algoritmes voor gaan inzetten. Bookchoice heeft 35.000 abonnees. De gegevens van dit soort klanten kunnen worden gebruikt voor gerichte aanbiedingen.

Computers gaan geen boeken schrijven

Ook boekhandelaren beschikken tegenwoordig over digitale klantgegevens. Boekhandels overnemen past dan ook in de uitbreidingsplannen van VBK, zegt de Bruijn. „Vroeger zaten uitgeverij, drukkerij en boekhandel in hetzelfde bedrijf en was er zo een rechte lijn van de schrijver naar de lezer. Ik denk dat we nu weer die kant op bewegen.” Hij is ook in gesprek met uitgeverijen die hij naar VBK wil brengen. Nu zijn Ambo|Anthos, Luitingh-Sijthof en Kosmos de belangrijkste uitgeverijen, naast Atlas Contact.

Uitbreiding is nodig omdat webwinkels als Amazon en bol.com aan de weg timmeren, aldus de directeur. Amazon betrad eind 2014 de Nederlandse markt voor ebooks. Bol.com is de grootste boekverkoper van het land en begon eerder dit jaar de abonnementsdienst Kobo Plus, waarbij lezers voor 10 euro per maand onbeperkt e-books kunnen lezen. VBK wil met hen „in balans blijven”. Niet alleen in de onderhandelingen over verkoopmarges, ook wat betreft digitale informatie.

Niches

Ook de tijdschrifttitels van VBK – Historisch Nieuwsblad, Filosofie Magazine, New Scientist, Jamie magazine en Maarten! – worden in de plannen meegenomen. „Je kunt bijvoorbeeld veel meer gegevens verzamelen van lezers die van filosofie houden dan we tot nu toe doen. Je kunt die lezer bereiken via Filosofie magazine en filosofie.nl.”

Deze aanpak werkt alleen voor niches, zegt De Bruijn. „De boeken van Joris Luyendijk vinden hun weg naar de lezer toch wel.” Hij zegt verder met klem: „Computers gaan geen boeken schrijven.”

En hij benadrukt dat schrijvers en uitgeverijen autonoom zijn in de keuze om aan Bookchoice mee te doen. Een auteur krijgt nu een eenmalig bedrag als hij zijn titels ter beschikking stelt. De afweging die de auteur moet maken is of dit de eventuele lagere inkomsten uit de verkoop via de boekwinkel voldoende compenseert. Volgens De Bruijn is Bookchoice belangrijk als alternatief voor illegaal downloaden. „De lezer heeft altijd gelijk. Je moet hem volgen en boeken zo toegankelijk mogelijk maken.”

Volgens een persbericht geloofde Mizzi van der Pluijm er niet in dat Atlas Contact onder de nieuwe strategie voldoende autonoom zou blijven. Zij is tot nu toe onbereikbaar voor commentaar. Volgens De Bruijn was haar angst onterecht. „Geef vooral de boeken uit waar niemand vooraf vertrouwen in heeft. Ik geloof enorm in zelfstandigheid. VBK is niet een bedrijf met een groot hoofdkantoor met een fontein. Ik ben het hoofdkantoor. Ik ben de fontein.”

Grote uitgeefconcerns experimenteren wel met computermodellen om het succes van een boek te voorspellen. Lees ook: Big data en algoritmes moeten worstsellers gaan voorkomen