Cultuur

Interview

Interview

Advocaten Nico Meijering (links) en Christian Flokstra bij de beveiligde rechtbank op Schiphol.

foto Remko de Waal / ANP

‘De dag na de uitspraak zijn wij in een totaal nieuwe wereld wakker geworden’

Strafrecht

Nico Meijering en Christian Flokstra vochten tevergeefs voor hun cliënt Dino S., die onlangs levenslang kreeg op basis van verklaringen van kroongetuigen. De advocaten vrezen de gevolgen voor de rechtstaat. ‘De crisis is compleet.’

Ruim een week zwegen ze na het strenge oordeel van het Amsterdamse gerechtshof in het liquidatieproces Passage: Christian Flokstra en Nico Meijering, advocaten van hoofdverdachte Dino S. Hun cliënt kreeg levenslang voor het laten vermoorden van hasj- en vastgoedhandelaar Kees Houtman (2005) en kroegbaas Thomas van der Bijl (2006).

Voor Flokstra en Meijering was dit een scenario „uit een boze droom”. Op de dag van de uitspraak stonden ze nog groot in de Volkskrant, uit het interview sprak vertrouwen in de uitkomst. Maar tijdens het voorlezen van het arrest werd de ene na de andere pijler onder de verdediging van Dino S. weggeslagen. Alles wat in tien jaar procederen is ingebracht, heeft het hof weggezet als irrelevant. Daar moeten Flokstra en Meijering het mee doen, net als Dino S., tot zijn arrestatie in 2010 een van de kopstukken uit de onderwereld.

„Het recht ontwikkelt zich in golfbewegingen”, vertelt Meijering. „We gaan als je het mij vraagt al een tijdje richting een diep dal. De roep om zware straffen en vergelding is luid en de rechtsbescherming van verdachten krijgt steeds minder aandacht. Het arrest van het hof is daar een voorbeeld van. Door Dino te veroordelen op basis van de verklaringen van twee kroongetuigen, zijn de sluizen nu helemaal opengezet. De terughoudendheid met dit soort getuigen zal door dit arrest verdwijnen. Je zag hoge vertegenwoordigers van het Openbaar Ministerie al diezelfde avond pleiten voor het oprekken van de regels voor de inzet van kroongetuigen. Mijn verwachting is dat dit arrest zal leiden tot meer liquidaties en veroordeling van onschuldigen.”

Meijering noemt twee redenen. „Ik vrees dat mensen ‘preventief geruimd’ worden als in de onderwereld alleen al het vermoeden bestaat dat ze mogelijk gaan praten met het OM.”

De tweede reden waarom Meijering een toename van het geweld verwacht is dat moordenaars niet langer zullen vrezen voor een levenslange straf. „Omdat het hof een deal met een veroordeelde moordenaar heeft goedgekeurd, is die drempel goeddeels weggenomen”, stelt Meijering. „Je kunt nu iemand vermoorden in de wetenschap dat als je al gepakt wordt, er altijd de ruimte is om een deal te sluiten. Sterker nog: je kunt eerst het proces bij de rechtbank afwachten. Krijg je een lange straf, dan kun je alsnog een deal sluiten.”

De roep om zware straffen en vergelding is luid en de rechtsbescherming van verdachten krijgt steeds minder aandacht

Flokstra en Meijering zijn zich bewust van het beeld dat twee advocaten van een veroordeelde verdachte via de krant hun gelijk proberen te halen. Als ze dat al willen, heeft het geen zin. „Alleen de Hoge Raad kan dit arrest ongedaan maken, of het Europees Hof”, aldus Flokstra. „En daar zullen we weer alles doen voor een rechtvaardige uitkomst voor onze cliënt.”

Hoe reageerde hij na afloop?

Meijering: „Dino heeft het gevoel dat hij moest worden veroordeeld. Hij zegt: ‘Ze houden me niet alleen verantwoordelijk voor die twee moorden maar ook nog eens voor alle doden die zijn gevallen in de bloedige mocro-oorlog die na mijn arrestatie is uitgebroken’. Dino S. leest veel emotie in het arrest van het hof. Er moest een ‘oplossing’ komen voor al dat onderwereldgeweld. En daarom is het hof meegegaan met de denktrant van het Openbaar Ministerie. ‘Niet omdat het kan, maar omdat het moet’, zei Dino’. Het hof kon ook niet wachten om Holleeder zelf ook nog even te veroordelen. Net als een in 2014 doodgeschoten medeverdachte.”

Veel mensen zullen denken: Dino S. heeft een fors strafblad, verdiende veel geld met drugshandel en associeerde zich bijvoorbeeld met Willem Holleeder. Is zijn veroordeling niet het gevolg van een keuze voor een leven in de misdaad?

Meijering: „Als de samenleving zegt: je hebt drugs gesmokkeld, je bent betrokken geweest bij ernstige mishandeling met de dood tot gevolg en dus zul je ook wel moorden hebben gepleegd. Oké, dan is dat wat de samenleving zegt: schuld door associatie. Maar dat rechters dat vervolgens ook zeggen. Dáár zijn we heel erg van geschrokken. In mijn ogen gaat het arrest van het hof dan ook veel verder dan de veroordeling van Dino S. en zijn medeverdachten. Het arrest zegt iets over de staat van onze rechtsstaat. Je kunt dus veroordeeld worden tot levenslang op basis van de verklaringen van twee kroongetuigen die inconsistent verklaren én strijdig met harde feiten. Twee mannen die zelf betrokken zijn geweest bij moord, strafverlaging en bakken met geld kregen en waarvan één eerst nog zeven jaar gezwegen heeft. Dat is in andere landen onmogelijk, zelfs in landen die door Nederland niet als rechtsstaat worden gezien. De dag na de uitspraak zijn wij in een totaal nieuwe wereld wakker geworden.”

Er is toch een dik dossier met aanvullend bewijs bevat dat het relaas van de kroongetuigen onderbouwt?

Flokstra: „Het hof stelt in haar inleidende overwegingen dat de verklaringen van kroongetuigen voorzichtig moeten worden gebruikt vanwege hun opportunisme en mogelijk driedubbele criminele agenda. Het hof stelt ook dat het lastig is om genoeg bewijs tegen opdrachtgevers van liquidaties te vinden zonder kroongetuigen, maar dat dat niet mag leiden tot een verlaging van de bewijslast.

De dag na de uitspraak zijn wij in een totaal nieuwe wereld wakker geworden

„Tot zover is er niks aan de hand. Maar dan laat het hof die behoedzaamheid los en redeneert het allerlei inconsistenties in de verklaringen weg. Ze zijn er kennelijk van overtuigd dat Dino de opdrachtgever is en veroordelen hem op basis van de kroongetuigen. Dat kun je misschien doen als twee kroongetuigen onafhankelijk van elkaar een getuigenis hebben afgelegd en als daarna blijkt dat details precies overeenkomen. Maar bedenk wel dat de tweede kroongetuige, Fred Ros, pas veel later is gaan praten. Hij kende het dossier en wist wat de eerste kroongetuige allemaal heeft gezegd. Hoe toets je dan nog wat authentiek is en wat niet? Tel daarbij op dat in het dossier objectieve ondersteuning ontbreekt voor de cruciale belastende elementen. Dan komen wij tot de conclusie dat een succesvolle vervolging van Dino belangrijker was dan daadwerkelijke waarheidsvinding. Dat is dus de nieuwe wereld waar Nico op doelt.”

Wijkt het hof op dit punt af van de rechtbank die Dino S. in 2013 vrijsprak?

Flokstra: „Tijdens de behandeling van de zaak bij de rechtbank is er veel gedoe geweest rond de verklaringen van Peter la S. De rechtbank heeft toen gezegd: die verklaringen zijn niet per definitie allemaal onbetrouwbaar, maar ze roepen op cruciale punten wel vragen op. En daarom was de conclusie van de rechtbank: we gaan er behoedzaam mee om en we stellen hoge eisen aan aanvullend bewijs. Daarom is bijvoorbeeld de verklaring van een anonieme bedreigde getuige – ene Q5 – bewust niet als bewijsmiddel gebruikt. De rechtbank vond dat een stap te ver, maar het hof had ook hier geen problemen mee. De verklaringen van Peter la S. zijn samen met die van Ros en Q5 gebruikt om tot een veroordeling te komen. Er is hier in mijn overtuiging op basis van inferieur bewijsmateriaal dus levenslang opgelegd. Dat kan dus in de nieuwe realiteit van de Nederlandse rechtsstaat.”

Goede oneliner. Maar het hof spreekt ook over ‘verankering’ van de strafbare feiten in het dossier. Ofwel, het dossier maakt de beschuldigingen van de kroongetuigen geloofwaardig. Telt dat niet?

Christian Flokstra schudt zijn hoofd. Nee, zegt zijn gezicht. De ingehouden woede maakt plaats voor een rationeel antwoord. „Nu komen we in de spelonken van het dossier terecht. En let wel, ook het hof geeft in het arrest toe dat het die verankering niet concreet ziet op de kernbeschuldigingen van Ros tegen Dino.”

Een rechtbanktekening van het laatste woord in het Passageproces. Tekeningen Aloys Oosterwijk/ANP

Jullie spreken vaak over leugens van Ros. Leg dat eens uit?

Meijering: „We hebben ongeveer 400 pagina’s pleidooi geschreven over de leugens van Ros, maar ik hou het nu bij de kernbeschuldigingen over de vermeende ‘rondjes’ die Ros met Dino zou hebben gelopen in Diemen. Het feit dat Ros bijvoorbeeld nimmer heeft kunnen uitleggen waarom en wanneer de eerste ontmoeting zou hebben plaatsgevonden. En dan de vele wisselende verklaringen over wat er tijdens die ontmoetingen nou concreet zou zijn besproken. Waar Ros eerst nog verklaart dat Dino hem de opdracht voor de moord op Van der Bijl heeft gegeven, krabbelt hij later op zitting terug en stelt dan dat de opdracht ‘er in is geslopen’. Hoe dat is gegaan, kan hij niet duidelijk maken. Net zoals hij in zijn eerste verklaringen Dino keihard beschuldigt van het geven van de opdracht voor twee andere liquidaties om die beschuldiging later simpelweg weer in te trekken.”

We hebben ongeveer 400 pagina’s pleidooi geschreven over de leugens van Ros

Flokstra: „Vergissingen? Ammehoela. Het gaat hier ook allang niet meer om details of ‘gaatjes’ in het geheugen van de goed bezoldigde kroongetuige. Dit kun je nimmer tot waarheid bombarderen.

Doet het hof dat dan?

Flokstra: „Voor ontmoetingen tussen Ros en S. in Diemen is geen enkel objectief bewijs in het dossier te vinden, integendeel. Geen observaties, geen taps, helemaal niets, terwijl zowel Ros als Dino in die periode voortdurend onderwerp van opsporingsonderzoek waren.”

Wie moet je dan geloven: De verdachte of de kroongetuige?

Flokstra: „Dat is de cruciale vraag. Op zoek naar het antwoord zijn op ons verzoek de telefoongegevens van Ros aan het dossier toegevoegd. Wat blijkt: uit de gegevens van de door de politie afgeluisterde telefoons van Ros blijkt dat hij nauwelijks in Diemen is geweest. En áls hij er was, dan was dat telkens met anderen.

„Dat zegt misschien niet alles, maar de vraag is hoe dat kan. Ros vertelde dat hij ook telefoonnummers gebruikte die bij de politie onbekend waren en dat hij zijn telefoons uitzette bij criminele activiteiten. Het hof is daar kritiekloos in meegegaan, terwijl nota bene gebleken is dat Ros gewoon zijn telefoons aan had staan toen hij de latere schutters instrueerde en over de telefoon contact had met een medeverdachte. Dat lijkt misschien een irrelevant detail, maar het is een cruciaal punt uit de verklaringen van Ros over de ontmoetingen waarbij de opdracht voor de liquidatie zou zijn gegeven.”

Wat zegt dat volgens jullie?

Flokstra: „In het strafrecht moet het gaan om waarheidsvinding. Er is in het dossier geen concrete verankering te vinden voor de beschuldigingen van Ros. Maar het hof ziet hierin juist de bevestiging van het beeld dat opdrachtgevers van liquidaties op de achtergrond opereren en zorgen dat ze buiten beeld blijven. Tegen zo’n redenering valt niet te vechten. Kennelijk moet het zo zijn. Maar het vertrouwen in de strafrechtspleging heeft hierdoor bij mij wel een flinke knauw gekregen.”

Hebben jullie dit uit kunnen leggen aan Dino S.?

Meijering: „Dat hoefde helemaal niet. Dino zelf heeft de denktrant van het hof treffend samengevat. ‘Volgens het hof is er nooit bewijs tegen opdrachtgevers, dus dat er tegen mij geen bewijs is, bewijst juist dat ik het gedaan heb’.”

In het strafrecht moet het gaan om waarheidsvinding

Flokstra, boos: „Het hof redeneert cruciale feiten weg met de stelling: de details belemmeren het beeld, je moet opstijgen om het hele plaatje te zien. Zo kun je alles wegredeneren wat belangrijk is. Maar juist in dit soort zaken, waarin het draait om getuigenverklaringen, begeef je je op een hellend vlak als je belangrijke inconsistenties als irrelevante details afdoet. Ik begrijp echt niet dat het hof genoegen heeft genomen met deze verklaringen terwijl er zoveel tegenin te brengen is.”

Wat betekent dit arrest voor de opsporing in Nederland?

Meijering: „Ik ben niet tegen een zuivere inzet van kroongetuigen. Maar bij een veroordeelde kroongetuige als Fred Ros, die tijdens behandeling van zijn zaak bij de rechtbank heeft gezwegen, kun je niet meer vaststellen wat hij zélf weet en wat hij op basis van het strafdossier strategisch verklaart om aan de voorwaarden van zijn deal te voldoen. Zowel het OM als het hof vinden dat dat mag en hebben bovendien gebleken leugens van de kroongetuigen in deze zaak goedgepraat of genegeerd. Wat mij betreft is hiermee de nieuwe crisis in de opsporing compleet.”