Cultuur

Interview

Chinezen gebruiken WeChat als betaalmiddel, om cadeautjes te geven of een afspraak te maken in het ziekenhuis. Maar ook om bioscoopkaartjes te bestellen, een visum regelen of verzekeringen af te sluiten.

Foto Nicolas Asfouri / AFP

WeChat is een Zwitsers zakmes en privacynachtmerrie ineen

Social media

WeChat uit China is Facebook en WhatsApp ineen, plus nog een hele trits diensten – heel handig, maar ook een privacynachtmerrie.

Meestal halen inwoners van Shenzhen hun schouders op als er wéér een nieuwe wolkenkrabber verrijst. Maar Tencent Seafront Towers, het nieuwe hoofdkantoor van een van China’s grootste internetbedrijven, springt in het oog. In het 250 meter hoge gebouw – twee torens met speelse dwarsverbindingen – gaan 9.000 van de bijna 39.000 Tencent-medewerkers werken.

Het is niet het hoogste gebouw in Shenzhen - dat is het Ping An Finance Centre (600 meter). Tencent steekt op een andere manier boven alle anderen uit. Het mag zich tot de tien meest waardevolle merken ter wereld rekenen – in het rijtje Apple, Google, Facebook en Amazon.

Tencents beurswaarde steeg tot Amerikaanse proporties: 330 miljard dollar. „Veel waardevoller dan Baidu en Alibaba”, voegt de Engelstalige gids er aan toe. Dat zijn de andere bedrijven die het Chinese internet beheersen. Een global leading internet company, noemt Tencent zichzelf, bedacht en ontwikkeld in Shenzhen.

Pinguïns

Rondom het huidige hoofdkantoor (de Seafront Towers gaan pas na de zomer open) is het druk. Jongeren hangen rond een winkeltje met pinguïns, de mascotte van Tencents messenger-software QQ. Ze willen allemaal op de foto met QQ, die zich voor Tencents 18de verjaardag door graffiti-artiesten liet volspuiten.

Op de tweede verdieping worden gasten rondgeleid langs de Tencent-geschiedenis. QQ werd uitgebreid met mobiele games; Tencent kocht speltitels, ontwikkelde zelf games en nam een meerderheidsbelang in de Finse spelontwikkelaar Supercell. Vorig jaar was Tencent de best verdienende softwaremaker in iOS en Android. Games – en de virtuele goederen die daarin verkocht worden – leveren tweederde van de jaaromzet (19 miljard euro, 48 procent groei).

De mascotte van berichtendienst QQ. Foto Marc Hijink

Op een scherm is live te volgen hoeveel tientallen miljoenen mensen gelijktijdig zitten te gamen. Nog kolossaler is het aantal gebruikers van WeChat, de dienst die Tencent in 2011 introduceerde. Met zo’n 900 miljoen gebruikers is WeChat een succesvol antwoord op Facebook, dat 2 miljard gebruikers telt. Niet in China, want daar wordt Facebook geblokkeerd.

Een Zwitsers zakmes

Voor Chinezen is WeChat – of Weixin, zoals het hier heet – onmisbaar gereedschap. Als betaalmiddel, om cadeautjes te geven (een traditionele rode envelop) of een afspraak te maken in het ziekenhuis.

De Tencent-demonstratie gaat nog even door: je kunt accounts aanmaken en via WeChat bioscooptickets bestellen, een visum regelen of verzekeringen afsluiten. En chatten natuurlijk; 22 procent van de conversaties gaat via spraakberichten, omdat typen in het Chinees veel tijd kost.

Zo’n all-in-one-app, een Zwitsers zakmes voor het dagelijks leven, is een inspiratiebron voor Facebook. Mark Zuckerberg wil Facebook Messenger uitbreiden met extra functies, in navolging van WeChat. Zulke extra diensten kunnen nieuwe inkomsten opleveren voor Facebook, dat nu bijna volledig op advertenties leunt.

Ook Apple, Google en Microsoft proberen hun chatsoftware uit te breiden met extra diensten en mobiel betalen, naar Chinees voorbeeld. Zo wordt je chatvenster een besturingssysteem: WeChat laat bedrijven ‘mini-apps’ installeren, waarmee ze rechtstreeks klanten benaderen.

Over de grens

In Shenzhen is het de gewoonste zaak van de wereld om je portemonnee thuis te laten – zolang je je telefoon maar bij je hebt. „Neem wel je oplader mee”, adviseren ze bij Tencent.

De taxichauffeur kijkt verbaasd naar de Nederlandse WeChat-versie: die is in China nutteloos. Je kunt ermee chatten, maar betalen of andere diensten werken niet. Dat is een rem op de uitbreidingsplannen van WeChat. Tencent moet in elk land eerst onderhandelen met banken, zorginstellingen, taxidiensten en bioscoopketens, wil WeChat net zo multifunctioneel worden als in China. In Zuid-Afrika kun je betalen met WeChat, verder richt Tencent zich vooral op Zuidoost-Azië.

Chinezen merken die beperking als ze WeChat in het buitenland gebruiken. KPN komt deze maand met een WeChat Go-sim, die Chinese toeristen in Nederland van eigen informatie en entertainment voorziet. Muziek- en videodiensten zijn een nieuwe bron van inkomsten van Tencent, dat ook al de rechten van HBO voor China bezit.

Privacynachtmerrie

WeChat beschikt dankzij al die toegevoegde diensten over veel persoonlijke gegevens van zijn gebruikers. Hoe intensiever je de app gebruikt, hoe gedetailleerder het profiel is dat je achterlaat. Dat levert kostbare informatie op voor adverteerders, een snel groeiende inkomstenbron voor Tencent.

De combinatie van alle functies in één app maakt WeChat tot een potentiële privacynachtmerrie. In de showroom is op een heatmap te zien hoe druk het op dit moment is in het centrum van Shenzhen. Allemaal mensen die WeChat op hun smartphone gebruiken.

De data kan met de politie gedeeld worden om te voorkomen dat gebruikers in de verdrukking komen in mensenmassa’s, legt de Tencent-gids uit: in Shanghai kwamen tijdens de jaarwisseling van 2015 36 mensen om het leven toen een feestende massa op hol sloeg. „Onze steden zijn overvol.”

Mobiele videogame ‘Honour of Kings’, gemaakt door Tencent
Foto Reuters
Werknemers van WeChat doen een dutje tijdens hun lunch.
Foto Getty
Links: Mobiele videogame ‘Honour of Kings’, gemaakt door Tencent.
Rechts: Werknemers van WeChat doen een dutje tijdens hun lunch.

Foto Reuters; Getty

Zo’n heatmap maakt het makkelijk om burgers te bespioneren; de Chinese overheid wil digitale dossiers bijhouden over de bevolking en mensen beoordelen op ‘sociale kredietwaardigheid’. Hun WeChat-gedrag is daarvoor een uitstekende graadmeter.

Welke gegevens deelt WeChat met de overheid? Daarover houdt Tencents communicatiestaf – die liever niet geciteerd wil worden – zich op de vlakte. Als er een gerechtelijk bevel komt, geeft Tencent de gevraagde informatie – daarmee is de kous af.

Zoals elke Chinese internetdienst wordt WeChat gecensureerd, tot op de inhoud van de berichten die gebruikers elkaar sturen. Uitspraken over politiek gevoelige kwesties worden verwijderd uit nieuwsberichten en persoonlijke communicatie, bleek uit Canadees onderzoek.

De auto als computer

Tencent richt zijn aandacht op het Westen. Het belang in Supercell (8,6 miljard dollar) is maar één voorbeeld. Vorig week verklapte Tencent-topman Ma Huateng dat hij in 2014 bijna WhatsApp gekocht had, maar Facebook was hem net te vlug af.

De ambities reiken verder dan chatsoftware. Dit jaar nam Tencent een belang van 5 procent in de Amerikaanse automaker Tesla, kocht het zich in bij kaartenmaker HERE (eigendom van drie Duitse autofabrikanten) en investeerde het samen met Baidu in NIO, een Chinese fabrikant van elektrische auto’s. Daarnaast steunde Tencent de Chinese vervoersdienst Didi Chuxing in de concurrentiestrijd tegen Uber.

Tencents strategie is duidelijk: na de smartphone wordt de zelfrijdende auto het nieuwe computerplatform. Daarmee volgt de Chinese internetreus de koers van Google, Apple en Uber. Een echte global leading internet company.