NRC checkt: ‘Scandinavië: 50 van de 60 keer een minderheidskabinet’

Dat zei hoogleraar rechtsfilosofie Andreas Kinneging in Buitenhof.

Het kabinet van de Deense premier Lars Løkke Rasmussen (tweede rechts) bestaat uit drie partijen, maar regeert met gedoogsteun. Foto: Bax Lindhardt / EPA

De aanleiding

De Leidse hoogleraar rechtsfilosofie Andreas Kinneging brak op 11 juni in het tv-programma Buitenhof een lans voor minderheidskabinetten, die volgens hem een grotere rol toelaten voor het parlement en daardoor uit democratisch oogpunt te prefereren zijn. De politieke stabiliteit hoeft daar niet noodzakelijkerwijs onder te lijden. Ter illustratie verwees Kinneging naar Scandinavië. „Van de zestig kabinetten die we hebben gehad in Noorwegen, Zweden en Denemarken in de afgelopen vijftig jaar waren er maar liefst vijftig minderheidskabinetten”, zei hij. We checken deze uitspraak.

Waar is het op gebaseerd?

Aan de telefoon vanuit zijn auto erkent Kinneging onmiddellijk ruiterlijk dat er geen grondig wetenschappelijk onderzoek aan zijn bewering ten grondslag lag. Het betrof slechts een schatting zijnerzijds. In een oud NRC-artikel (dat overigens in het NRC-archief niet viel te traceren) had hij alweer enige jaren geleden gelezen dat er sinds pakweg 1970 veertig van de vijftig regeringen hadden bestaan uit minderheidskabinetten. „Daar heb ik er toen aan beide kanten tien bij opgeteld.”

En klopt het?

Een volledig overzicht van alle minderheidskabinetten in Noorwegen, Zweden en Denemarken sinds 1967 is niet direct voorradig. Wel zijn er online lijsten van de regeringen te vinden, die elk van de drie Scandinavische landen door de jaren heen heeft gehad. Na enig onderzoek is daaruit te destilleren of het al dan niet om een minderheidskabinet ging of gaat.

Noorwegen heeft sinds 1967 in totaal 21 kabinetten gekend, waarvan er slechts zes een meerderheid in de Storting, het parlement, hadden. In diezelfde periode telde Zweden 22 regeringen, waarvan er vier uit een of meer partijen bestonden met een meerderheid in de Riksdag. Denemarken tenslotte spande de kroon. Daar waren de afgelopen vijftig jaar in totaal 28 kabinetten en maar twee daarvan waren meerderheidskabinetten.

Alles bij elkaar opgeteld komen we tot de volgende aantallen: van de 71 regeringen sinds 1967 in de drie landen samen waren er 59 minderheidskabinetten.

Enige kanttekeningen zijn hierbij op hun plaats. Als een minderheidskabinet beschouwen we een kabinet dat bestaat uit een of meer partijen die samen geen absolute meerderheid in de volksvertegenwoordiging hebben. Zij kunnen slechts overleven bij de gratie van steun van partijen buiten de regering.

In sommige tellingen gelden een kabinet en een premier die na parlementsverkiezingen kunnen aanblijven niet als een nieuw kabinet. In onze telling beschouwen we zo’n kabinet echter wel degelijk als een nieuwe regering. Ook als een nieuwe premier tussentijds aantreedt als hoofd van een regering die er al was, tellen we die mee als het begin van een nieuw kabinet.

Torbjörn Bergman, hoogleraar politicologie aan de Umea Universiteit in Noord-Zweden, bevestigt Kinnegings indruk dat de talrijke minderheidskabinetten in zijn land over het algemeen vrij stabiel waren. Afhankelijk van het onderwerp, zorgden de sociaaldemocraten, doorgaans de grootste partij en meestal in de regering, ervoor dat ze de steun van andere partijen verkregen om voorstellen aanvaard te krijgen. Meer recent is de samenwerking tussen minderheidskabinetten en andere partijen meer geformaliseerd. „Door de minderheidskabinetten heeft het parlement een grotere rol dan in veel andere landen”, zegt Bergman. „Veel regeringszaken worden in parlementaire commissies afgedaan.”

Conclusie

Andreas Kinneging stelde dat vijftig van de zestig kabinetten in de Scandinavische landen berustten op een minderheid. Dit klopt niet helemaal met de werkelijkheid. Uit onze telling blijkt dat het om 71 regeringen ging, waarvan 59 minderheidskabinetten. Maar er zit enige rek in de definities die worden gehanteerd. Ver zit Kinneging er in elk geval niet vandaan. We beoordelen zijn stelling daarom als grotendeels waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt