Noodvoorzieningen faalden bij grote stroomstoring Amsterdam

Reconstructie Stroomstoring

Tijdens een stroomstoring begin dit jaar werd een groot deel van de Randstad urenlang platgelegd. Wat gebeurde er precies op die dag?

Foto: ANP/Evert Elzinga

Tijdens een grootschalige stroomstoring in Amsterdam begin dit jaar hebben cruciale noodvoorzieningen gefaald. De stroomuitval zelf was het gevolg van een verkeerd ontworpen beveiliging op het hoogspanningsstation Hemweg. Noodgeneratoren bij het Slotervaartziekenhuis en de regionale verkeersleiding van het spoor sloegen niet aan. Er werd zo veel naar 112 gebeld dat de landelijke centrale in Driebergen 369 bellers miste. De ambulancemeldkamer in Amsterdam nam negen door Driebergen doorgestuurde noodoproepen niet op. Zendmasten van telecomproviders vielen binnen twee uur op grote schaal uit, waardoor mobiel bellen, ook naar alarmnummer 112, steeds moeilijker werd.

Dat blijkt uit een reconstructie van de stroomstoring van twee uur in de vroege ochtend van 17 januari in Amsterdam, Zaanstad en Landsmeer door NRC. 365.000 huizen kwamen zonder stroom te zitten. Het treinverkeer was landelijk ernstig ontregeld: 1.180 treinen werden opgeheven, passagiers misten hun vluchten. Winkels kregen geen voorraden, scholen sloten hun deuren. Het Slotervaartziekenhuis moest door het gebrek aan noodstroom sluiten en kritieke patiënten evacueren. De inspectie Gezondheidszorg onderzoekt van één sterfgeval die ochtend of dit is veroorzaakt door de onbereikbaarheid van 112.

Tot extra investeringen om de telecommasten langer dan twee uur in de lucht te houden, leidt de storing in januari niet. Ondanks de verplichting alle noodzakelijke maatregelen te nemen om de continuïteit van netwerken te waarborgen hebben telecomaanbieders „ervoor gekozen om niet aanvullend te investeren in noodstroomvoorzieningen”, laat het ministerie van Economische Zaken weten. Het ministerie vindt dat „aanvaardbaar” gezien het kleine risico op een langdurige stroomstoring en de kosten om dat risico verder te verkleinen.

Noodbatterijen

Ook de continuïteit van C2000, het communicatiesysteem voor de hulpdiensten, is volgens de gemeente Amsterdam „in het geding geweest”. De noodbatterijen van de negen zendmasten van C2000 in Amsterdam werkten net lang genoeg om de stroomstoring te overbruggen. Maar tijdens de storing bleek dat de Nationale Politie onvoldoende noodaggregaten heeft om alle negen masten van noodstroom te voorzien. In zekere zin vielen de gevolgen van de storing mee. Omdat de stroom zo vroeg uitviel, om 04:19 in de ochtend, konden mensen er rekening mee houden. Een storing later op de dag had tot een nog grotere ontregeling geleid.

Het falen van noodvoorzieningen blijkt soms het gevolg van financiële keuzes, zoals bij het uitvallen van het mobiele netwerk na twee uur zonder stroom. Soms waren fouten de oorzaak van de problemen, zoals bij de niet volledig aangesloten noodgenerator van ProRail en de ontwerpfouten in het hoogspanningsstation Hemweg. Maar ook onvoorziene omstandigheden speelden een rol, zoals bij het ziekenhuis in Slotervaart.

Nederland heeft een van de betrouwbaarste elektriciteitsvoorzieningen ter wereld. Maar dat verhoogt de maatschappelijke kwetsbaarheid als de stroom wél uitvalt. Niet alleen veel crisisvoorzieningen zijn afhankelijk van elektriciteit. Ook basale voorzieningen zoals vervoer, verwarming, communicatie en onderwijs functioneren niet of nauwelijks zonder een werkend elektriciteitsnet. Die afhankelijkheid wordt steeds groter, naarmate de digitale aansturing van deze processen een hogere vlucht neemt.