Evangelisch bedrijf kocht gestolen antiquiteiten voor bijbelmuseum

Een van de illegaal verkregen kleitabletten van Hobby Lobby's Bijbelmuseum. Foto U.S. Attorney's Office for the Eastern District of New York

Hobby Lobby, de Amerikaanse winkelketen die handelt in kunstnijverheidproducten, geeft toe voor 1,6 miljoen dollar aan kleitabletten en andere antieke artefacten uit Irak illegaal te hebben ingevoerd. Het bedrijf ging deze week akkoord met een schikking: er wordt beslag gelegd op de oudheden in kwestie en het bedrijf betaalt een boete van 3 miljoen dollar.

De oprichter van de keten, David Green (1941), is telg uit een predikantenfamilie en ook zelf een overtuigde evangelische christen. Hij had de oudheden bestemd voor het door zijn familie opgezette Museum van de Bijbel in Washington D.C. De opmerkelijk snel tot stand gekomen collectie voor dat museum blijkt een duistere herkomst te hebben.

Het familiebedrijf kocht de artefacten van anonieme handelaren in de Verenigde Arabische Emiraten. Het ging om meer dan 5.500 kleitabletten beschreven in spijkerschrift en zogenoemde rolzegels die in het oude Mesopotamië werden gebruikt ter bekrachtiging van transacties en overheidsbesluiten.

Het bedrijf had de aankoop doorgezet tegen het advies van advocaten die ongerust waren over de herkomst en vermoedden dat de voorwerpen waren geroofd uit Irak. In de documenten bij de zending stond ten onrechte dat die afkomstig was uit Turkije en Israël. Een federale aanklager in New York stelde een onderzoek in en het bedrijf liep tegen de lamp. Sinds de oorlog in Irak van 2003 en helemaal in de recente strijd om IS in het gebied worden er veel antiquiteiten illegaal opgegraven en voor grof geld verhandeld. Veel oudheidkundigen maken zich grote zorgen om het verlies aan erfgoed.

De aankoop, in december 2010, was zozeer omgeven met geheimzinnigheid dat de Greens wel argwaan hadden moeten krijgen. Zij hadden nooit rechtstreeks contact met de verkoper, van wie ze de identiteit niet kenden, en die gaf tegenstrijdige informatie over de plaats waar de voorwerpen waren opgeslagen. Toen het op betalen aankwam, moest het geld worden overgemaakt naar zeven verschillende bankrekeningen. Wat suggereert dat er evenveel partijen waren betrokken bij de transactie.

Een klei-zegel, illegaal aangeschaft voor het Bijbelmuseum van Hobby Lobby. Foto U.S. Attorney’s Office for the Eastern District of New York

De Green Collection kwam al eerder in opspraak. Tot de collectie behoren unieke papyri en handschriften uit de vroege jaren van het christendom. Topstukken zijn onder meer het oudste joodse gebedenboek, fragmenten van de Dode Zee-rollen, de oudste bestaande christelijke kopie van het Boek Psalmen en pagina’s uit de Gutenbergbijbel.

De Greens hechten meer waarde aan dergelijke vroeg-christelijke schatten dan aan voor-christelijke oudheden, zoals mummiemaskers.

In de academische wereld ontstond in 2014 rumoer over de herkomst van papyri uit de Green Collection. De verdenking rees dat Egyptische mummiemaskers, die zijn gemaakt van een soort papier maché van afgedankte papyri, zijn vernietigd om te kijken of ze fragmenten uit het Nieuwe Testament en literaire en filosofische teksten van Griekse auteurs bevatten.

Die gedachte kwam op door optredens van twee oud-medewerkers van de Green Collection in filmpjes op YouTube. Ze vertellen daarin aan een christelijk studentenpubliek hoe ze de ene na de andere sensationele ontdekking hebben gedaan door een mummiemasker in een bad met Palmolive-zeep te weken en te wachten tot de papyri loslieten. Zij vertellen dat ze dit ongestraft kunnen doen „want het zijn onze mummiemaskers.”

Een en ander is overigens gedaan door een met de Green Collection verbonden universiteit en niet door de Greens zelf.