Autoritaire president roept noodtoestand uit in Zambia

Zuidelijk Afrika Zambia was een van de meest democratische landen in Afrika. Maar sinds dit jaar neemt president Lungu steeds autocratischer maatregelen.

De Zambiaanse president Edgar Lungu heeft donderdag de noodtoestand uitgeroepen, een besluit dat volgens de oppositie is bedoeld om een dictatuur te vestigen. Lungu’s maatregel volgt op een grote brand in de hoofdstad Lusaka, die de president omschreef als „sabotage uitgevoerd door politieke opponenten”.

Het Afrikaanse land wordt onder Lungu steeds autoritairder bestuurd. De invloedrijke bisschoppen zeiden in april dat „Zambia in alles behalve naam nu een dictatuur is”. Daarmee schaadt Zambia zijn aanzien als een van de meest democratische landen in het zuiden van Afrika. Media, burgergroepen en oppositiepartijen worden tegengewerkt of gesloten. Dat leidde de afgelopen maanden tot groeiende spanningen. Lunga noemde donderdagavond deze spanningen „terroristische acties van de oppositie”.

Dinsdag ging een deel van de centrale markt van Lusaka in vlammen op en vorige week vernietigden onbekenden hoogspanningsdraden, waardoor een deel van de kopermijnen (waaruit het land zijn belangrijkste inkomsten haalt) zonder stroom kwam te zitten. Lungu noemde dit economische sabotage, en gaf – zonder daarvoor bewijzen te leveren – de oppositiepartijen de schuld.

Gebrek aan respect

Zambia verkeert in politiek troebel water sinds zijn laatste verkiezingen vorig jaar, die op het nippertje werden gewonnen door Lungu. De oppositie veroordeelt die zege als frauduleus, maar haar pogingen om de uitslag aan te vechten bij de rechtbank werden tegengewerkt door Lungu. Sindsdien voeren de regering en de oppositie een soort politieke guerrilla-oorlog. Parlementsleden van de oppositie boycotten zittingen en de overheid slaat iedere vorm van tegenspraak neer.

Die politieke ruzies bereikten een dieptepunt in april tijdens een traditioneel festival van de Lozi stam, waarbij de stijging van het water in de Zambezi wordt gevierd. Op de nauwe toegangsweg naar het festival raakten de konvooien van oppositieleider Hakainde Hichilema en die van de president in elkaar verstrikt. Volgens de regering blokkeerde de oppositieleider het presidentiële konvooi en toonde hij geen respect voor de president, daarom werd hij vervolgens van hoogverraad beschuldigd.

Hichilema, die volgens de officiële uitslag vorig jaar net iets minder stemmen kreeg dan Lungu, zit sindsdien in het gevang. Volgens Hichilema’s aanhangers is Lungu’s langetermijnplan om alle oppositiepartijen illegaal te verklaren. Het uitroepen van de noodtoestand zou onderdeel van deze strategie zijn.

Zambia’s groeiende politieke spanningen vallen samen met problemen in de economie door de lage koperprijzen op de wereldmarkt in de afgelopen jaren, als gevolg van teruglopende groei in China. Het Internationale Monetaire Fonds overweegt een lening van 1,3 miljard dollar, maar met de groeiende politieke instabiliteit komt zo’n financiële redding in gevaar. „Als het IMF kritiek heeft op een gebrek aan goed bestuur, dan zijn ze vrij om op te stappen”, beet de president donderdag van zich af.