Cultuur

Interview

Interview

Dan Ariely.

Roger Cremers

Zelfs de armste mensen kunnen sparen

Dan Ariely, Gedragseconoom

Afrikanen kunnen hun eigen zorgverzekering organiseren via een mobiele app. Zo komen ze uit de armoedeval, zegt Dan Ariely.

Ook als je minder dan twee euro per dag hebt, is het toch handig om te sparen, en dat kan, bijvoorbeeld voor een zorgverzekering, denkt gedragseconoom Dan Ariely. Alleen is daarbij een soort van ‘omdenken’ noodzakelijk.

Het probleem is volgens Ariely dat gezondheidszorg samenhangt met wishful thinking: „Elke keer denk je: misschien gaat het wel vanzelf over. En dat denk je al helemaal wanneer je eigenlijk niet het geld hebt om naar een dokter te gaan.”

„De wereld is gericht op verleidingen die goed zijn op de korte termijn”

Ariely, hoogleraar aan Duke University in North Carolina, werd beroemd met boeken als Predictably Irrational, The Upside of Irrationality en The Honest Truth about Dishonesty. Vorige week sprak hij in het debatcentrum De Balie over hoe je mensen met nauwelijks inkomsten toch geld opzij kan laten zetten.

Een probleem in Afrikaanse landen is echter wel dat de inflatie er hoog is; in Kenia ruim 6 procent. Dan lijkt het niet handig om te sparen. Het project zet er daarom een premie tegenover: wie een dollar per maand opzij zet, krijgt 50 cent bonus.

Wat zijn de problemen waar jullie tegenop lopen?

„Je moet in de eerste plaats erkennen dat het voor arme mensen moeilijk is om te sparen. Je weet ook niet precies hoeveel geld je kan vragen om weg te zetten, of voor hoeveel mensen sommigen verantwoordelijk zijn. Als iemand geld wegzet en een familielid wil er gebruik van maken, dan is dat prachtig. Je creëert alleen wel een basis van wantrouwen: want wie zegt dat een neef die geld nodig zegt te hebben voor de dokter dat ook echt naar de dokter gaat?

„Als iemand het geld voor iets anders wil gebruiken, dan moet je niet zeggen: doe dat nou niet, maar moet je ervoor zorgen dat het heel ingewikkeld is om bij dat spaargeld te komen wanneer iemand het níet bij een kliniek uitgeeft.”

Is het niet een beetje paternalistisch om dit zo te doen?

„Nee.”

Dan Ariely. Roger Cremers

Want?

„De wereld is gericht op verleidingen die goed zijn op de korte termijn. Het maakt niets uit of je het dan hebt over iemand in Kenia of de VS: verleidingen zijn er overal. Je eigen leven vormgeven is altijd ingewikkeld. Elke economie is erop gericht dat je constant zoveel mogelijk geld uitgeeft. Dan kan je wel zeggen: wie ben ik om me er niet mee te bemoeien, maar met zo’n houding kom je nergens. We dwingen niemand om mee te doen, maar we stimuleren mensen wel om het te doen.

„Het is erg moeilijk om te sparen voor gezondheidszorg omdat je geen idee hebt of je ziek gaat worden en wanneer. Het is een abstract gegeven, terwijl eten halen concreet is. Maar als je het niet doet, kan het te laat zijn. De vraag moet dus zijn: kies je voor ‘ik wil niet paternalistisch doen’ of voor economische sturing? Ik ben ervan overtuigd dat we meer goed dan slecht doen.”

Is het niet handiger om de farmaceutische bedrijven tot ander gedrag aan te zetten?

„De meeste kosten die gemaakt worden, gaan naar de kliniek. En natuurlijk zou het mooi zijn om uit te zoeken hoe je aan goedkopere medicijnen kan komen, maar dat speelt zich af op een ander niveau.”

Is er een verband tussen democratie en gezondheid?

„Ja, dat denk ik wel. Of laat ik het zo zeggen: gebrek aan gezondheid is een barrière om te participeren in een democratie.”