Trump laaft zich aan lof van Poolse geestverwanten

Toespraak in Warschau

Het bezoek aan Polen was een egostrelende opwarmer voor de G20-top in Hamburg. De president schetste er een duister wereldbeeld. Heeft het Westen de wil om te overleven, vroeg hij.

Toeschouwers zwaaien met Amerikaanse en Poolse vlaggetjes bij de toespraak van Trump in Warschau op donderdag. Foto Laszlo Balogh/Reuters

De Amerikaanse president Donald Trump schetste donderdag op het Krasinski-plein in Warschau een duister wereldbeeld. De westerse beschaving kreunt onder bureaucratische overheden, terrorisme en migratie, stelde hij in een speech waarin hij volgens het Witte Huis zijn toekomstvisie gaf op de transatlantische verhoudingen.

„De fundamentele vraag van onze tijd is of het Westen de wil heeft om te overleven”, zei Trump naast een gedenkteken voor de Opstand van Warschau tegen de nazi’s, waarbij in 1944 ruim 150.000 Polen omkwamen.

Maar als één natie de beschaving weet te verdedigen, dan is het Polen, aldus Trump. Tot groot genot van een tribune vol vaandelzwaaiende toehoorders, loofde hij de historische godsvrucht, de offerbereidheid en het heldendom van de Oost-Europese natie. „Jullie hebben je land verloren, maar nooit je trots.”

Bekijk hieronder de speech van Trump in Polen:

Trumps bezoek aan Warschau was een ego-strelende opwarmer voor de G20-top in Hamburg. Daar wachten vijandige demonstranten en moeilijke gesprekken met regeringsleiders als Angela Merkel en Vladimir Poetin. In Polen kon Trump zich koesteren in de gastvrijheid van de nationaal-conservatieve regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) en haar supporters. De hard-rechtse posities van PiS over migratie en klimaatbeleid passen bij die van de president.

Net als de Amerikaanse regering is de Poolse op zoek naar kritiekloze vrienden. West-Europese diplomaten zien Polen vooral als balorige EU-lidstaat die op ramkoers ligt met de Europese Commissie over vluchtelingen, rechtspraak en persvrijheid. Maar de Amerikaanse president beschreef het land als „een leidende natie in Europa”.

Trump zette de Europese verdeeldheid verder aan: na lof op de Poolse militaire uitgaven — netjes boven de NAVO-norm van 2 procent van het bbp — nam hij lidstaten die de norm niet halen, de maat: „Europa moet meer doen.”

Lees ook: G19+1 laveren rond het humeur van Trump, over wereldleiders die op de G20-top positie moeten kiezen ten opzichte van de wispelturige VS.

Sterker dan ooit

Toch noemde hij de Amerikaans-Europese band „sterker dan ooit” en veroordeelde hij „de acties en het destabiliserende gedrag van Rusland”. Trump, die de NAVO tijdens zijn campagne verwierp als overbodig, verklaarde voor de eerste keer op Europese bodem „stevig” achter artikel 5 van het NAVO-verdrag te staan: een aanval op een lidstaat is een aanval op alle. Al ging hij niet zo ver om een uitbreiding van de Amerikaanse troepenmacht in Polen te beloven. Dat was een wens van de Poolse regering én van de liberale oppositie.

Ook die laatste ziet de VS als hoeder van de nationale veiligheid. Dat betekent niet dat heel het land storm liep voor Trump: slechts 23 procent van de Polen heeft vertrouwen in zijn buitenlandse beleid, volgens onderzoek van peilingbureau Pew. In Nederland is dat 17 procent.

PiS nam daarom geen risico’s: het haalde donderdag duizenden toeschouwers met gratis bussen naar de hoofdstad. „We kregen een tripje naar Warschau aangeboden door onze senator”, gaf Robert Grymel (19), uit de zuidelijke provincie Silezië als reden voor zijn komst. Wat Grymel van Trump verwachtte? „Ik weet het niet, wereldvrede?”

Lees ook: Welkom in de hel van Hamburg, over de protesten tegen de G20-top.

Andere dagtrippers toonden meer patriottische overtuiging en kwamen getooid in historische soldatenplunjes. Het weerhield critici er niet van schampere vergelijkingen te maken met de tijden dat de communisten klapvee ronselden en het gras groen schilderden voor redevoeringen van partijbazen. Al viel het fanatieke publiek even uit zijn rol toen Trump zijn bewondering uitsprak voor ex-dissident en voormalig president Lech Walesa. Die wordt door het jouwende publiek gezien als informant van de communisten.

Trumps voorganger Barack Obama leverde bij zijn bezoek aan de NAVO-top van 2016 in Warschau nog bedekte kritiek op de manier waarop de Poolse regering het constitutionele hof onder politieke controle bracht. Trump verkiest handel boven dergelijke discussies. Op een top met de Poolse president Andrzej Duda promootte hij het opdrijven van de export van Amerikaans LNG-gas richting de Adriatische Zee en de Baltische kust.

Of dat lukt, hangt onder meer af van de Amerikaanse bereidheid om te investeren in de benodigde infrastructuur. Maar ook van de toekomst van de geplande Russisch-Duitse gasleiding Nord Stream 2, waar Berlijn zich voor inzet – tot grote ergernis van de VS en de meeste Oost-Europese landen. Een gasleiding die de Oekraïne omzeilt, zal volgens critici de Russische energie-dominantie versterken. Ook op dat punt is de transatlantische eenheid een work in progress.