IS-strijders voelen zich veilig in de Filippijnen

IS in Zuidoost-Azië Islamitische terreurgroepen in Zuidoost-Azië zwoeren trouw aan IS. Nu het kalifaat uiteenvalt, is de regio een safe haven voor strijders geworden. Het resultaat is te zien in Marawi, waar honderden doden vielen in de strijd tussen leger en jihadi’s.

Militairen redden Filipijnse mensen die vast zijn komen te zitten door de gevechten tussen militanten en strijdkrachten van de overheid. Troepen van de overheid begeleiden Filipijnse mensen die Minstens 104 militanten, burgers en militairen zouden zijn omgekomen in de gevechten. Foto Francis R. Malasig/EPA

‘Als je geen geld hebt om naar het Midden-Oosten te gaan, vertrek dan naar de Filippijnen.’ Dit advies werd vorig jaar via een YouTube filmpje verspreid door een Maleisische strijder met een IS-hoofdband om. Om hem heen staan enkele tieners, op de achtergrond klinkt Arabische muziek. Samen zweren ze trouw aan de leider van Islamitische Staat, Abu Bakr al-Baghdadi. Ze sluiten het filmpje af met de onthoofding van drie christenen in oranje pak.

De oproep van de Maleisische militant is typerend voor de strijd die sinds eind mei gaande is in Marawi, een islamitische stad op Mindanao in het zuiden van de Filippijnen. Al langere tijd was daar de Maute groep actief – islamitische guerrilla’s die sinds 2012 tegen het Filippijnse leger vechten. Maar op 24 mei werd er opeens een IS-vlag geplant. Op rolluiken zijn teksten te vinden met ‘Welcome ISIS’ en ‘I love ISIS’.

Een echte verrassing was die vlag niet, de Maute groep had zich in 2015 al solidair verklaard met IS. Wel nieuw is dat steeds meer berichten naar buiten komen dat buitenlandse IS-strijders zich hebben aangesloten bij de strijd. Ze zouden uit Syrië en Irak komen nu IS daar terrein verliest, maar ook uit Indonesië en Maleisië.

Ook nieuw is dat het leger onverwacht grote verliezen lijdt. Dat is bij een binnenlands conflict nooit eerder gebeurd. Sinds de slag om Marawi begon, zijn volgens de Filippijnse regering 349.000 mensen op de vlucht geslagen, zijn er 82 militairen gedood en op zijn minst 44 burgerdoden gevallen. Ook zouden 303 militanten van verschillende jihadistische groepen zijn omgekomen, meldt denktank International Crisis Group. Dit weekend zei een ontsnapte strijder uit Marawi tegen CNN dat de gevechten in deze stad het begin zijn van een „jihadistische oorlog” in Zuid-Azië.

Militante groepen in Zuidoost-Azië:

Emir van Zuidoost-Azië

Het roept de vraag op of inderdaad sprake is van een toename van IS-invloed in Zuidoost-Azië. En hoe ziet die invloed er dan uit? Stuurt de leiding van IS strijders, geld en middelen naar de regio? Of is het eerder zoals bij Boko Haram in Nigeria of de strijders in de Sinaï, dat bestaande jihadistische groepen meeliften op de aantrekkingskracht van IS?

Vooralsnog lijkt vooral sprake van het laatste. De man die de leiding heeft in de strijd tegen het leger in Marawi is Isnilon Hapilon (1966). Hij is een kopstuk van de Filippijnse terreurgroep Abu Sayyaf. Hij was eerder gelieerd aan Al-Qaeda, maar zwoer vlak nadat IS in 2014 het kalifaat had uitgeroepen trouw aan IS. Vorig jaar wees IS Hapilon aan als ‘de emir van het kalifaat in Zuidoost-Azië’. Inmiddels zou hij Marawi zijn ontvlucht.

Abu Sayyaf is een van de drie grotere radicaal-islamitische groepen die actief zijn in de Filippijnen, samen met de Maute groep en de Bangsamoro Islamic Freedom Fighters (BIFF). Dinsdag kwam het nieuws naar buiten dat Abu Sayyaf verantwoordelijk was voor de onthoofding van twee Vietnamese zeilers op het zuidelijke eiland Basilan. Samen met vier andere zeilers waren ze vorig jaar ontvoerd.

Recente aanvallen door militanten in Zuidoost-Azië (klik op de kaart voor meer informatie):

Invasie van buitenlanders

In de terreurgroepen strijden ook buitenlanders mee. Jose Calida, juridisch adviseur bij het Filippijnse ministerie van Justitie, sprak eind mei zelfs van ‘een invasie van buitenlandse strijders’ bij de strijd om Marawi.

Een invasie lijkt vooralsnog overdreven, maar er wordt vanuit gegaan dat 40 buitenlandse militanten zich hebben aangesloten. Vier buitenlandse strijders zouden zijn omgekomen: drie uit Indonesië en een uit Maleisië. Zij waren weer lid van terreurgroep Jema’ah Islamiyah uit Indonesië, die eveneens trouw heeft gezworen aan IS. De Filippijnen zijn een mooi alternatief voor islamitische militanten die niet naar het Midden-Oosten kunnen, waarschuwde het Institute for Policy of Conflict in Jakarta eind 2016 al.

Bekijk de fotoserie Op de vlucht voor IS in Marawi

Ook hebben de Filippijnen een grote aantrekkingskracht op strijders die uit Mosul en Raqqa vertrekken, stond in een rapport van Counter Terrorist Trends and Analyses (CTTA) van begin dit jaar. Het wijst er ook op dat steeds meer IS-propagandafilmpjes in het Maleis zijn. De krant Al Fatihin (De overwinnaars) verschijnt in het Maleis, om zo jihadisten in het zuiden van de Filippijnen, Maleisië en Indonesië te bereiken.

Vooral het eiland Mindanao in het zuiden van de Filippijnen is kwetsbaar, omdat het vrij eenvoudig te bereiken is vanaf het water. Grenscontroles zijn gemakkelijk te omzeilen in de wateren tussen de Filippijnen, Maleisië en Indonesië, met hun talloze kleine eilandjes. Volgens de IS-propagandakrant Amaq News Agency zijn er langs de kustlijn in het zuiden van de Filippijnen zes plekken waar buitenlandse IS-strijders worden opgevangen.

Het Brookings Instituut, een politieke denktank in Washington, schrijft dat IS het zuiden van de Filippijnen heeft gekozen als een soort ‘safe haven’ voor IS-strijders die terugkeren uit Syrië. Zij zitten daar samen met militanten uit Zuidoost-Azië, die worden opgeleid tot IS-strijders. De streek wordt daarom omschreven als epicentrum van jihadisten in Zuidoost-Azië.

Militairen rijden door een straat in Marawi. Foto Noel Celis/AFP

Harde aanpak

Ook Indonesië en Maleisië zijn kwetsbaar. In Indonesië proberen terreurorganisaties met propaganda net zo hard om strijders te rekruteren als in de Filippijnen. Maar de regering lijkt er succesvoller met zijn terreurbestrijding. Er zijn ook meer aanslagen verijdeld.

In de Filippijnen is minder beleid om radicalisering te bestrijden. Bovendien vergroot de harde aanpak van islamitische militanten door president Duterte de voedingsbodem voor het rekruteren van strijders, volgens CTTA.

In Maleisië is de Malaysian Islamic State actief, die wordt geleid door Muhammad Wanndy Mohamed Jedi. Vorig jaar arresteerden de autoriteiten er 260 mensen die werden verdacht van banden met IS en zeggen ze 14 aanslagen te hebben verhinderd.

In beide landen zijn jihadisten die terugkeren uit Syrië en Irak een zorg. Er zouden ruim duizend strijders zijn vertrokken en enkele honderden teruggekeerd. Maar de controles op wie heen en weer reizen, zijn slecht. De angst is dat de terugkeerders zullen zorgen voor meer aanslagen in de regio, die worden toegeschreven aan IS. Zeker nu het kalifaat in Syrië en Irak bezig is ineen te storten.

Bekijk hieronder de video: hoe Islamitische Staat opstond en weer ondergaat

Bekijk ook foto’s: Op de vlucht voor IS in Marawi