Vaccin verslaat agressieve vorm van huidkanker

Nieuwe bestrijding van tumoren

Het is gelukt: bij een aantal mensen een tumor laten verdwijnen door het eigen immuunsysteem.

Blootstelling van de huid aan UV-straling is de belangrijkste oorzaak van het ontstaan van huidkanker. Foto Lex van Lieshout/ANP

Met een speciale vaccinatie kan het menselijk afweersysteem ingezet worden om gericht tumorcellen op te ruimen. De afweercellen worden zo getraind om tumorcellen te herkennen en hopelijk te vernietigen. Het wetenschappelijke blad Nature publiceerde woensdag twee studies waarin de veiligheid van kankervaccins tegen melanoom (een agressieve vorm van huidkanker) op mensen is getest.

Bij de studie van een Amerikaans team keerde de kanker binnen twee jaar na de toediening van het experimentele kankervaccin niet terug bij zes van de acht patiënten. En een Duitse studie meldt dat een jaar tot twee jaar na de behandeling met een ander kankervaccin acht van de dertien deelnemers nog altijd verlost waren van hun levensbedreigende kanker.

Spectaculair

In Nature ligt nu de nadruk op de spectaculaire genezing van driekwart tot tweederde van deze patiënten, allemaal met een vergevorderd stadium van huidkanker, waarbij de tumorcellen waren uitgezaaid naar lymfeknopen of zelfs al naar lever, longen of hersenen. Maar voordat dit soort kankervaccins daadwerkelijk een reguliere behandeling kunnen worden, moeten de experimenten met grotere aantallen patiënten herhaald worden.

De belofte van kankervaccins is dat ze heel gericht alle tumorcellen in het lichaam opruimen, zonder de gezonde cellen aan te tasten. Dat kan omdat tumorcellen door hun talrijke en willekeurige mutaties in het DNA varianten van eiwitten maken die elders in het lichaam niet voorkomen. Door gezonde cellen van de patiënt te vergelijken met tumorcellen kan in het lab makkelijk een lijstje gemaakt worden van de gemuteerde eiwitten. Daarop richt zich het vaccin.

Door een handvol van die eiwitten in het vaccin te stoppen in plaats van slechts één, probeert men te voorkomen dat er tumorcellen aan de afweer ontsnappen. De cellen in de tumor blijven immers veranderen, waardoor ze door nieuwe mutaties toevallig dat ene eiwit niet meer zouden kunnen hebben. Voor iedere patiënt moet wel een kostbare ‘eigen’ vaccincocktail gemaakt worden, omdat in elke tumor andere mutaties zitten. De techniek staat nog in de kinderschoenen; het is nog niet duidelijk welke methode de beste resultaten oplevert. De Amerikanen injecteerden zes keer een cocktail van gemuteerde eiwitten onderhuids, om de juiste afweerreactie op te wekken. De Duitsers injecteerden acht keer het genetisch materiaal RNA (met de code voor gemuteerde eiwitten) in een lymfeklier. De immuuncellen daar pikken het RNA op en instrueren de T-cellen om deze eiwitten op te sporen en te vernietigen. De injecties moesten in totaal acht keer worden herhaald.