‘Turken worstelen zich met deze mars uit een dwangbuis’

Kemal Kiliçdaroglu

De Turkse CHP-leider heeft zijn stem gevonden met de ‘Mars voor Gerechtigheid’. Langs de route sprak hij met NRC over zijn actie.

Oppositieleider Kemal Kilicdaroglu loopt met bord waar 'gerechtigheid' op staat. Foto Adem Altan / AFP

Voor iemand die in 19 dagen ruim 350 kilometer heeft gelopen, komt CHP-leider Kemal Kiliçdaroglu fit en goed gemutst over. Helemaal als je bedenkt dat hij 68 is, niet aan sport doet en normaal gesproken lange dagen achter een bureau zit.

Kiliçdaroglu stond bekend als een kleurloze oppositieleider die weinig uitgesproken was en geen voeling had met het gewone volk. Volgens critici is het electorale succes van Erdogan mede mogelijk door zijn gebrek aan daadkracht en creativiteit.

De Mars voor Gerechtigheid heeft dat beeld bijgesteld. In korte tijd is de populariteit van ‘meneer de bureaucraat’, zoals Erdogan hem smalend noemt, flink toegenomen. Hij sprak met NRC in zijn camper na zijn dagelijkse medische controle.

Hoe voelt u zich?

„Ik voel me prima. Als je ergens in gelooft, dan kan geen enkel obstakel je afhouden van je doel.”

De mars was een spontaan plan. Wat waren uw verwachtingen?

„Op 15 juli vorig jaar probeerden elementen binnen het leger een coup te plegen. Vijf dagen later pleegde de regering een ‘civiele coup’ door de noodtoestand in te voeren. Ze begonnen leraren, academici, journalisten, aanklagers, rechters en parlementariërs te arresteren. Daarna werden academicus Nuriye Gülmen en leraar Semih Özakça, die in hongerstaking waren gegaan uit protest tegen hun ontslag, opgepakt omdat de regering vreesde dat hun actie zou uitgroeien tot een volksprotest. Ze werden terroristen genoemd. De laatste druppel was de veroordeling van ons parlementslid Enis Berberoglu tot 25 jaar cel.”

Had u verwacht dat de mars zo groot zou worden?

„Nee, dat had ik niet verwacht. De route die we nemen gaat door een gebied waar de AK-partij historisch erg sterk is.”

Wat vindt u van de reacties?

„Er zijn meerdere incidenten geweest. Aanhangers van de AK-partij hebben stenen naar ons gegooid. Ze hebben twee keer een vrachtwagen met uitwerpselen leeggekieperd bij ons kamp en op de weg. Ze proberen ons te provoceren, maar we reageren alleen door te klappen en leuzen naar ze roepen. Daardoor heeft het niet geleid tot de confrontatie waarop de regering had gehoopt.”

Wat vindt u van de reactie van Erdogan?

„Hij is absoluut niet blij met de mars en heeft veel slechte dingen over ons gezegd. Bijvoorbeeld dat we terroristen steunen. Zijn reactie bewijst slechts dat we goed bezig zijn.”

U heeft niet eerder op zo’n onconventionele manier oppositie gevoerd. Tijdens het lopen krijgt u veel steun. Wat doet dat met u?

„Het motiveert me. Als je mensen aanspoort tot burgelijke ongehoorzaamheid, en dat wordt gesteund door het volk, dan weet je dat je op de juiste weg bent. De ‘civiele coup’ heeft mensen in een dwangbuis geplaatst. Ze zijn bang om de straat op te gaan en hun mening te uiten. Met deze mars hebben we ons uit de dwangbuis geworsteld.”

Is het nog mogelijk om oppositie te bedrijven in het parlement?

„Sinds de noodtoestand heeft het parlement feitelijk zijn functie verloren. Vandaar deze mars. Toch zullen we ook in het parlement harde oppositie blijven voeren.”

Is de mars ook bedoeld om de geest van campagne bij het referendum, toen de oppositie samen optrok tegen het presidentiële systeem, in leven te houden?

„Ja, dat is een van onze doelen. We willen de coalitie versterken, en het deel van de samenleving dat democratie en gerechtigheid wil vergroten. Deze mars is slechts het begin. Bij de verkiezingen in 2019 zullen we zeker succesvol zijn.”

Maar 2019 is nog ver weg. Bent u van plan meer van dit soort acties te houden?

„Ja, we zullen de geest levend houden. Tot 2019 zal Erdogan niet rustig kunnen slapen.”