Op blaren lopen voor de toekomst van Turkije

De Turkse oppositie nadert het einde van een ‘mars voor gerechtigheid’. Het initiatief trekt tienduizenden deelnemers uit het hele land. ‘We willen geen dictatuur van Erdogan’.

De protestmars in Turkije. Foto Umit Bektas/Reuters

Okan Konuralp ligt uitgeteld in een camper. De voeten van de persadviseur van oppositiepartij CHP zijn na 350 kilometer wandelen pijnlijk en vermoeid. Hulpverleners prikken zijn blaren door en maken een voetenbadje. Ondanks de fysieke ongemakken houdt hij de moed erin. „Blaren zijn het laatste waar we ons zorgen over maken. We doen dit voor de toekomst van ons land.”

Konuralp loopt samen met dertig parlementariërs van de CHP mee in de Mars voor Gerechtigheid, een 450 kilometer lange wandeltocht die op 15 juni in Ankara begon en die zondag moet eindigen met een grote bijeenkomst in Istanbul. Overdag lopen ze vijftien tot twintig kilometer over de openbare weg, en ’s avonds slapen ze in campers of hotels in de omgeving.

Onderweg hebben tienduizenden mensen uit het hele land zich bij de CHP’ers aangesloten. De tocht bleek voor sommigen te zwaar, met temperaturen die soms opliepen tot 40 graden. Een oudere deelnemer is overleden aan een hartaanval. En twee parlementariërs van de CHP zijn opgenomen in het ziekenhuis met acute hartproblemen.

Toeteren uit solidariteit

Vandaag trekt de kilometerslange stoet door Izmit, een grote industriestad die stevig in handen is van de AKP. De deelnemers scanderen ‘hak, hukuk, adalet’, drie woorden met dezelfde betekenis: gerechtigheid. De reacties van omstanders zijn overwegend positief. Langs de weg, op bruggen en op balkons staan mensen te klappen. Langsrijdende auto’s toeteren uit solidariteit.

De mars is een protest tegen de massale zuiveringen. Sinds de mislukte coup heeft president Erdogan de noodtoestand gebruikt om 50.000 mensen te arresteren en 140.000 mensen te ontslaan, onder wie leraren, academici, rechters en aanklagers. Aanvankelijk ging het vooral om aanhangers van imam Fethullah Gülen, het vermeende brein achter de couppoging. Maar inmiddels strekt de zuivering zich uit tot tal van legitieme critici van Erdogan.

Lees ook het interview Kemal Kiliçdaroglu: ‘Turken worstelen zich met deze mars uit een dwangbuis’

„Deze mars is een schreeuw om vrijheid en gerechtigheid”, zegt Aytug Atici, een parlementariër van de CHP uit Mersin. Hij laat sinds de coup zijn baard staan uit protest tegen de noodtoestand en scheert hem pas af als die wordt opgeheven. „De regering, het parlement, de pers, de rechterlijke macht, alles in dit land staat onder controle van één man.”

Mensen die de mars lopen in Turkije. Foto Erdem Sahin/EPA

Bedaarde bureaucraat

„We willen geen dictatuur”, zegt een vrouw met hoofddoek uit Hatay die anoniem wil blijven. „Erdogan gebruikt religie als politiek wapen. Maar hij heeft de islam niet naar Turkije gebracht. Ik ben ook een moslim. Ik wil dat het land weer verenigd is, net als vroeger.”

Toen CHP-leider Kemal Kiliçdaroglu de mars begon, was vriend en vijand verrast. Kiliçdaroglu is een bedaarde bureaucraat van 68, die demonstraties en andere politiek activisme altijd meed. Na het referendum over de uitbreiding van de presidentiële macht lag hij onder vuur omdat hij niet de straat op ging tegen de vermeende stembusfraude. Maar toen een parlementslid van de CHP werd veroordeeld tot 25 jaar cel, besloot Kiliçdaroglu te gaan wandelen naar de gevangenis waar hij vastzit.

Twaalf uur later ging hij op weg, zonder training of andere voorbereiding. In een poging de oppositie tegen Erdogan te verenigen, worden partijpolitieke symbolen gemeden. Het enige wat Kiliçdaroglu meedraagt, is een bord met daarop het woord ‘adalet’ (gerechtigheid).

Bekijk hieronder de reportage die de BBC maakte van de mars:

Turkey's Justice March from BBC News Turkey on Vimeo.

Snaar geraakt

De omvang van de stoet toont dat Kiliçdaroglu een snaar heeft geraakt in Turkije. De meeste deelnemers stemmen CHP, maar ook aanhangers van andere partijen hebben zich aangesloten. Eén van Erdogans voormalige vicepremiers, Abdullatif Sener, liep een dag mee. Prominente oud-leden van de nationalistische partij MHP hebben hun steun uitgesproken. En twaalf leden van de pro-Koerdische partij HDP nemen sinds maandag deel aan de mars.

„Ideologische verschillen doen er nu niet toe”, zegt Ahmet uit Antalya, die vanaf het begin van de mars met zijn gezin meeloopt. Hij is een Grijze Wolf, de jeugdbeweging van de MHP. „Ik stem altijd MHP, maar [partijleider Mevlut] Bahçeli is de marionet van Erdogan. Als Grijze Wolf loop ik nu achter de leider van links aan. We moeten ons verenigen tegen het onrecht in Turkije.”

De mars is tot nu toe zonder noemenswaardige incidenten verlopen, ook al gaat hij dwars door Anatolië waar de steun voor de regerende AK-partij groot is. In Izmit hebben aanhangers van Erdogan een mestwagen leeggekieperd op de weg. Langs de route staan hier en daar groepjes mannen die het rabia-gebaar maken (vier vingers in de lucht), het symbool van de Moslimbroederschap dat is overgenomen door Erdogan.

Mensen die de mars lopen rusten even en eten watermeloen. Foto Erdem Sahin/EPA

De animositeit wordt aangewakkerd door Erdogan, die de deelnemers aan de mars ervan beschuldigt dat ze Koerdische terroristen en coupplegers steunen. Hij suggereerde zelfs dat Kiliçdaroglu opgepakt zou moeten worden voor het organiseren van de mars. Maar tot nu toe heeft hij dat niet aangedurfd, waarschijnlijk omdat hij weet dat hij daarmee nog grotere protesten zou uitlokken. Vooralsnog wordt de mars beschermd door de politie en het leger.

Maar Kiliçdaroglu waarschuwt voor provocaties. Woensdag arresteerde de politie in Izmit zes vermeende IS-leden die van plan zouden zijn geweest om met een busje op de mars in te rijden. Dat werd afgeleid uit berichten op de telefoon van een van hen. In het busje werden vlaggen van de AKP gevonden. De toedracht daarvan is onduidelijk. Een aanslag zou Erdogan een argument geven om de mars te stoppen wegens bedreiging van de openbare orde.

De autoriteiten hebben uit voorzorg de snelweg waarover de deelnemers lopen, afgesloten voor verkeer. Ook hebben ze extra politieagenten gestuurd, vliegen er helikopters boven de mars en staan er sluipschutters opgesteld op de daken langs de route. Naarmate de mars Istanbul nadert, zullen de spanningen verder toenemen. De organisatie verwacht bij aankomst een miljoen mensen.

De Turkse politie tijdens de mars. Foto Erdem Sahin/EPA