OM: Erik Staal fingeerde verkoop villa Zuid-Afrika voor 6,7 ton

De oud-topman van Vestia onttrok tonnen aan zijn eigen stichting voor sociale woningbouw in Zuid-Afrika, volgens justitie.

Erik Staal, voormalig directeur-bestuurder bij Vestia, verschijnt in 2014 voor de Parlementaire Enquetecommissie Woningcorporaties. Foto ANP

Oud-topman Erik Staal van woningcorporatie Vestia heeft volgens justitie ruim 6,7 ton euro verduisterd door de gefingeerde verkoop van een villa in Zuid-Afrika. Daarnaast zou Staal (66) ongeveer zes ton hebben verduisterd als enig bestuurder van de Stichting Housing Association South Africa (HASA) via betalingen aan zichzelf. Er zijn ook „concrete aanwijzingen” dat Staal zijn schikking van één miljoen euro met Vestia met geld van HASA heeft betaald.

Dat blijkt uit de dagvaarding van de strafzaak tegen Staal, een vonnis van de rechtbank Den Haag en informatie van bronnen. Staal werd begin april gearresteerd op verdenking van verduistering van 1,2 miljoen euro van HASA, witwassen en valsheid in geschrifte. Hij zat een maand in voorarrest. Tot nu toe was niet precies bekend van welke delicten Staal concreet wordt verdacht. Het nieuws is opmerkelijk, omdat Staal in de fraudezaak rond Vestia vrijuit is gegaan.

Staal moest begin 2012 aftreden als enig bestuurder van Vestia na miljardenspeculatie met derivaten (simpel gezegd, verzekeringen tegen renteschommelingen op langlopende leningen). Vestia’s kasbeheerder Marcel de V. bleek heimelijk miljoenen te verdienen aan de derivatencontracten die Staal als bestuurder van Vestia ondertekend had. Onderzoek naar Staals functioneren en vastgoedtransacties was voor justitie geen aanleiding om Staal in de Vestia-zaak te vervolgen. Ook Staals omstreden pensioenuitkering van 3,5 miljoen euro bij zijn vertrek hield stand voor de civiele rechter.

Staal was sinds 1996 ook bestuurder van HASA, een stichting om sociale woningbouw in Zuid-Afrika te realiseren. De stichting liet met geld van Nederlandse corporaties en gemeenten onder meer onder meer 440 sociale huurwoningen bouwen in de Afrikaanse kuststad Oos Londen. Na Staals vertrek in 2012 stuitte het nieuwe bestuur van Vestia op onduidelijke betalingen door HASA en bleek dat Staal de administratie grotendeels had meegenomen. Vestia heeft HASA door de jaren heen naar schatting minimaal 2,5 miljoen euro geschonken.

Staal had sinds 2000 een villa in Johannesburg die op zijn naam stond, en die door een medewerker van HASA werd bewoond die Staal daarvoor huur betaalde. In 2007 heeft Staal deze villa op papier via een tussenpersoon verkocht aan de stichting HASA voor omgerekend ongeveer 673.000 euro, volgens justitie. De stichting betaalde, het geld kwam via de tussenpersoon bij Staal terecht, maar het huis bleef in werkelijkheid op Staals naam staan. De betaling ging in twee tranches van 134.000 in december 2007 en om 539.000 euro begin 2008.

Daarnaast heeft Staal volgens justitie in de periode 2015-2017 meerdere betalingen van HASA aan zichzelf gedaan voor een totaalbedrag van ruim 598.000 euro, en daarbovenop mogelijk nog eens ruim 15.000 euro. De bedragen waren onder meer gemotiveerd als vergoeding voor ‘juridische kosten’: dit was in de periode dat justitie voor 2,1 miljard euro beslag had laten leggen op Staals bezittingen wegens de derivatenschade.

De verdenkingen van justitie worden bevestigd door de Haagse rechtbank Den Haag. De rechtbank heeft Staal op 7 april geschorst als bestuurder van HASA op verzoek van de officier van justitie. Volgens de uitspraak van de rechtbank zijn er „concrete aanwijzingen” dat er bij HASA sprake was van „financieel wanbeheer”. Ook denkt de rechtbank dat „gelden” van HASA naar Staal zijn gevloeid via de „verkoop van een woning in Zuid-Afrika”, „overboekingen op bankrekeningen ten name van derden en via contante opnames”.

De rechtbank ziet ook concrete aanwijzingen dat Staal zijn schikking met Vestia van 1 miljoen euro grotendeels heeft betaald met geld van HASA. Staal en de oud-commissarissen hebben samen voor 4,8 miljoen euro geschikt wegens hun rol in het derivatendrama, zo maakte Vestia begin 2016 bekend. Het grootste deel werd betaald uit een aansprakelijkheidspolis, Staal droeg zelf ongeveer een miljoen euro bij zonder aansprakelijkheid voor het debacle te erkennen – naar nu blijkt dus mogelijk met gelden van de stichting voor Zuid-Afrika.

De zus van Staals vrouw, Marianne E. uit Brussel die jarenlang bij de beveiliging van het Europees Parlement werkte, is medeverdachte in de zaak. Haar rol in de zaak is onbekend.

De rechtbank Den Haag heeft advocaat en curator Willem van Nielen en forensisch accountant Aarnout de Bruijne aangesteld als tijdelijke bestuurders van HASA. Zij hebben de opdracht gekregen om de zaak-HASA te onderzoeken, zegt Van Nielen:

„Op concrete vragen kunnen wij op dit moment geen antwoord geven. We willen na de zomervakantie komen met een eindrapport, maar de medewerking van buitenlandse banken verloopt moeizaam.”

De advocaat van Staal, Kim van Hoogmoed, wil desgevraagd geen reactie geven: „Het standpunt van de verdediging is dat wij op dit moment geen commentaar geven”, zegt zij.

In de rechtbank Rotterdam zou woensdagmiddag de regiezitting tegen Staal plaatshebben, maar deze is verschoven omdat justitie nog op informatie uit het buitenland wacht, zegt een woordvoerder. Op initiatief van Staal heeft er woensdag toch een zitting plaats: Staal, die officieel op Bonaire woont en in Krimpen aan de Lek verblijft, wil zijn paspoort terug en dat de restrictie wordt opgeheven om naar het buitenland te kunnen reizen.

Staal wilde naar eigen zeggen zijn paspoort terug om zaken rond zijn villa op Bonaire te regelen. Er zou onder meer schade aan de woning en de alarminstallatie zijn door de doorzoeking door de politie. Dat verzoek wees de rechtbank Rotterdam af: het belang van de strafvordering weegt zwaarder dan het belang van Staal als verdachte.