Recensie

Jay-Z zet op ‘4:44’ zijn masker af

Album 4:44

Ineens was daar een nieuw album van Jay-Z: het korte en krachtige 4:44. Op gouden beats stort hij zijn hart uit als nooit tevoren.

Beyonce en Jay-z tijdens NBA-wedstrijd. Foto AP Photo/Mark J. Terrill

Jay-Z rapte altijd al openhartig over het leven vóór zijn doorbraak; over de drie kogels die hem als jongen van dichtbij misten; over zijn crackverslaafde broer Steve, die hij als 12-jarige neerschoot; over zijn heroïneverslaafde vader, die vertrok toen hij 11 jaar oud was; over het geweld dat hij om zich heen zag, en hoe hij als tiener begon als drugsdealer.

Maar in nummers over zijn latere leven als een van de succesvolste rapmiljonairs ooit, bleef de inmiddels 47-jarige rapper uit Brooklyn grotendeels achter een masker. Dat van de hooghartige hiphopzakenman. Het masker van de man die er ook niets aan kan doen dat zo veel mensen jaloers op hem zijn.

Dat masker gaat op 4:44 een aantal keren helemaal af. Echtgenote Beyoncé is niet meer de Bonnie voor haar Clyde en haast een statusobject om over op te scheppen, maar de moeder van een jong gezin dat hij had kunnen kwijtraken omdat hij vreemdging. Jay-Z komt schuldbewust terug op juridische incidenten waarover hij ooit zijn onschuld rondtoeterde. Hij vertelt dat zijn lesbische moeder jarenlang haar seksuele geaardheid verborgen hield.

Jay-Z en zijn vrouw Beyoncé bij een optreden eind 2016. Foto David Maxwell/EPA

4:44 is een prachtig, kort en krachtig statement vol kalme, openhartige en reflectieve volwassenmannenrap. Jay-Z rapt scherp over wat het betekent een succesvolle zwarte man te zijn; waarom het voor hem als zwarte man belangrijk is economische macht te verwerven en aan zijn kinderen na te laten.

Het album is volledig geproduceerd door No I.D. uit Chicago, die op basis van ingenieus toegepaste, sfeerbepalende miljoendollarsamples producties aflevert die inhoudelijk met Jay-Z’s raps communiceren. The Story of O.J. is een ijzersterk nummer over niet kunnen ontsnappen aan je huidskleur – over je eigen leven opbouwen en niet ‘te sterven voor een buurt waarin je moeder een huis huurt’ – dat extra historische lading en zeggingskracht krijgt door de stem van Nina Simone, die in een sample van Four Women zingt: „My skin is black.”

In het nummer Smile zet No I.D. Love’s in Need of Love Today van Stevie Wonder in voor een track waarin hij vertelt dat hij moest „huilen van geluk” toen zijn moeder liefde vond, en dat het geslacht van haar nieuwe partner hem niets uitmaakt. En in Kill Jay Z – waarin de rapper schaamtevol dramatische momenten in zijn leven aanstipt – wordt de strofe ‘they say I’m to blame’ herhaald. De samples worden niet alleen gebruikt om de sfeer te bepalen en als uitgangspunt voor de verdere muzikale uitwerking, ze zijn onderdeel van het verhaal. In het rond wereldhit Fu-gee-La van The Fugees gebouwde Moonlight, vertelt Jay-Z hoe onfatsoenlijk de muziekindustrie volgens hem is omgegaan met Lauryn Hill, de ster van dat nummer.

Jay-Z is niet meer de soepele, autoritaire rapper die even de boel komt opschudden. Zijn stem klinkt dunnetjes, zijn rapstijl niet meer zo energiek. Maar een van de grootste rappers aller tijden hoeft niets meer te bewijzen. In het verleden wilde hij zijn flows weleens krampachtig aanpassen aan moderne trends. Op 4:44 kiest hij ervoor om, eerlijker dan ooit, gewoon zijn verhaal te vertellen.