‘Zonnekoning’ Macron houdt Élysée potdicht

Toespraak in Versailles De Franse president kondigt in ‘Troonrede een „diepgaande transformatie” aan. Journalisten klagen over zijn communicatie.

De noodtoestand, ingesteld na de terreuraanslagen in 2015, kan in de herfst worden opgeheven, zei Macron tijdens zijn 'State of the Union' toespraak. Foto Etienne Laurent/Reuters

Veel voorstellen die Emmanuel Macron maandag in Versailles tegenover het ‘Congres’ van Assemblée en Senaat presenteerde waren al min of meer bekend. Hij zei het aantal parlementsleden met eenderde te willen terugbrengen en een deel van de zetels via evenredige vertegenwoordiging te willen laten kiezen. Om burgers te laten meepraten over de toekomst van Europa moeten overal in de EU „democratische conventies” komen. („Ik geloof in Europa, maar de scepsis is niet onterecht.”) De noodtoestand, ingesteld na de terreuraanslagen in 2015, kan in de herfst worden ingetrokken als extra bevoegdheden voor politie en justitie in het gewone recht staan.

Dat de nieuwe Franse president de uitzonderlijke stap zette om de gezamenlijke vergadering van beide kamers van het parlement bijeen te roepen, had daarmee vooral symbolische waarde. Nadat hij de eerste weken van zijn presidentschap vooral aan geopolitiek heeft besteed, zette hij nu de grote lijnen uit voor Frankrijk en Europa. Hij riep het parlement op efficiënter te werken, minder wetten te maken en hem te steunen bij de hervormingen. „De Fransen hebben ervoor gekozen dat het land weer vooruitgaat, dat het zijn optimisme en hoop hervindt”, zei hij in de parlementszaal uit 1875 in de zuidvleugel van het kasteel bij Parijs. Een „diepgaande transformatie” van politiek en samenleving gaat nu beginnen.

Terwijl in het verleden het Congres alleen bijeen kwam om over grondwetswijzigingen te stemmen, staat de Grondwet sinds 2008 presidenten toe de parlementariërs toe te spreken. Macrons voorgangers maakten daar alleen in uitzonderlijke omstandigheden gebruik van: Nicolas Sarkozy kwam in 2009 naar Versailles na het uitbreken van de financiële crisis, François Hollande riep het Congres bijeen na de aanslagen in Parijs. Macron wil van de toespraak een jaarlijkse traditie maken, vergelijkbaar met de Troonrede of de Amerikaanse ‘State of the Union’. Eerdere presidenten „verzuimden uit te leggen welke kant ze opgingen”, zei hij.

Lees ook dit artikel over de Franse parlementsverkiezingen: Nieuwe Assemblée is jong en vrouwelijk

Uitbundig ceremonieel

Dat voor Macron theater en communicatie integraal deel uitmaken van het politieke bedrijf was vanaf de avond van zijn verkiezing duidelijk. Hij vierde bij het Louvre zijn overwinning op de klanken van het Europese volkslied, liet zich in een militair voertuig over de Champs-Élysées rijden en onthaalde in de dagen daarna buitenlandse leiders met uitbundig ceremonieel en niet mis te verstane symboliek. Terwijl de eerste problemen ontstonden met vertrekkende ministers, liet Macron de uitleg over aan zijn premier, Édouard Philippe.

Het past in Macrons opvatting van het presidentschap. Dat moet „verticaal” zijn, zei hij in campagnetijd. Of zelfs ‘Jupiteriaans’, opperde hij in een interview. In de opzet van de Vijfde Republiek zoals De Gaulle die in 1958 begon heeft de president door zijn verstrekkende macht per definitie monarchale trekken en Macron deinst er niet voor terug om alle mogelijkheden die de Grondwet hem biedt aan te wenden. Hoe republikeins Frankrijk ook is, volgens Macron missen de Fransen diep vanbinnen hun koningen nog. Ze willen een sterke leider die ze de weg wijst, zei hij in de campagnes.

Maar de kritiek neemt toe. Vooral journalisten klagen over het eenrichtingsverkeer en de neiging van het nieuwe Élysée om de communicatie volledig in eigen hand te houden.

Complexe gedachten

Terwijl Hollande altijd vragen van de pers beantwoordde en journalisten ontving voor achtergrondgesprekken, zit het Élysée onder Macron potdicht. Zelfs de vraaggesprekjes met ministers na de wekelijkse ministerraad zijn afgeschaft. Macron hoopt zo het aantal politieke relletjes en affaires te beperken om het vertrouwen in de politiek te herstellen.

Gelijk bij de aankondiging van zijn ‘grand oral’ in Versailles, liet het Élysée weten dat het in de jaren zeventig begonnen tv-interview met de president op de nationale feestdag, 14 juli, is geschrapt. Volgens de entourage van Macron, aangehaald in Le Monde, zouden de „complexe gedachten” van de president zich „slecht lenen voor het spel van vraag en antwoord met journalisten”.

Het conservatieve weekblad Valeurs Actuelles vergeleek Macron op de voorpagina al eens met Napoleon. Een parlementslid van het radicaal-linkse La France Insoumise vergeleek hem de afgelopen dagen met Lodewijk XIV. „Ik heb geen zin om te komen luisteren naar de Zonnekoning in Versailles”, zei François Ruffin van de partij van Jean-Luc Mélenchon. Zijn partij en die van de communisten bleven maandag weg. Tijdens Macrons ‘Troonrede’ demonstreerden zij, evengoed symbolisch, op Place de la République in Parijs.

Maar ook enkele centrum-rechtse parlementsleden bleven weg. Zij hadden bezwaar tegen de kosten (door het Élysee geschat op ongeveer twee ton) of wilden domweg niet figureren in wat ze zien als een pr-operatie voor de president. De rechtse parlementariër Éric Ciotti zag in de toespraak bovendien een „totale vernedering” van premier Philippe. Die moest dinsdagmiddag in de Assemblée zijn eerste regeringsverklaring voorlezen, een algemene politieke toespraak die in de schaduw is komen te staan van het richtinggevende verhaal van Macron.

Het was dit soort politique politicienne, kleingeestige polarisatie van de oude politiek, waar Macron voor waarschuwde. „Slechte gewoontes keren snel terug”, zei hij tegen de veelal nieuw verkozen parlementsleden. Na een „tijdperk van cynisme, van moedeloosheid en smakeloosheid […] zijn er veel mensen die speculeren op een mislukking”. In een debat van ruim een uur mochten de parlementariërs daarna iets terugzeggen. Maar toen was Macron, de republikeinse vorst, zoals de Grondwet voorschrijft, alweer terug naar Parijs.

Bekijk hieronder de hele speech