Opinie

Vergeet een Turkijedeal met Noord-Afrika

Een Turkijedeal met landen in Noord-Afrika is geen remedie voor de vluchtelingencrisis en moet als oplossing van de formatietafel. De optie is ingehaald door de politieke realiteit, schrijven en .

Een groep illegale immigranten in een opvangcentrum in Zawiyah, ten westen van de Libische hoofdstad Tripoli. AFP Photo / Taha Jawashi

De vorige formatiepoging ketste af op de onwil van GroenLinks om ‘Turkijedeals’ te sluiten met Tunesië, Libië en Egypte om de vluchtelingenstroom te controleren. Nu er een coalitie in de maak is met de ChristenUnie komt hetzelfde dossier weer op tafel. Realiseert de mogelijk nieuwe coalitie zich wel dat twee van genoemde landen daar helemaal geen zin in hebben en dat afspraken maken met het derde land vrijwel onmogelijk is?

Het geld dat Europa biedt, mag aantrekkelijk lijken, maar de veiligheidsrisico’s zijn te groot

Hanan Salah, senior Libië-onderzoeker van Human Rights Watch meldde dat het laatste vluchtelingenkamp in Tunesië, Choucha, onlangs gesloten is: „Het kamp ontstond nadat in 2011 een stroom vluchtelingen uit Libië op gang kwam. Aanvankelijk was het een VN-kamp, maar die organisatie trok zich jaren geleden al terug. [...] Er zaten nu nog circa dertig mensen in het kamp, van wie het asielverzoek was afgewezen. Wat er na de sluiting met hen is gebeurd, is niet duidelijk.” In december 2016 berichtte de Arabische nieuwssite Al-Arabi al-Jadied dat de Tunesische president Beji Caid Essebsi een Duits plan afwees om vluchtelingenkampen in Tunesië in te richten. De Duits krant Bild vroeg in februari dit jaar aan de Tunesische premier Youssef al-Shahed of hij zich kon voorstellen dat Tunesië in samenwerking met Europa vluchtelingencentra zou opzetten. Zijn antwoord: „Tunesië is een zeer jonge democratie, ik denk niet dat wij zoiets aan kunnen. Er moet samen met Libië een oplossing worden gevonden. Dat is de enige weg.”

Wij vroegen Amna Guellali, directeur van Human Rights Watch in Tunesië over een EU-deal met Tunesië: „De EU probeert continu een deal met Tunesië te sluiten, maar de Tunesische regering heeft herhaaldelijk gezegd dat ze zo’n deal niet accepteren. Ze zijn niet bereid kampen voor asielzoekers in te richten. [...] Italië heeft het geprobeerd, maar kreeg hetzelfde antwoord. De Europeanen zullen blijven pushen totdat ze een deal hebben, maar zowel de Tunesische regering als de publieke opinie staat erg vijandig tegenover het idee om vluchtelingen op te nemen”, aldus Guellali.

Waarom is dat? „Tunesië is een fragiel land, het is in transitie na een lange dictatuur. En Tunesië heeft al honderdduizenden mensen uit Libië opgevangen nadat daar in 2011 de opstand uitbrak. Permanente kampen met asielzoekers uit andere landen zou een groter veiligheidsrisico betekenen. De grenzen zouden nog meer moeten worden bewaakt. En waar moeten die kampen komen? In het zuiden is het al onrustig. Het geld dat Europa biedt, mag aantrekkelijk lijken, maar de veiligheidsrisico’s zijn te groot. Alle leden van de regering die ik heb gesproken willen het niet”, vertelt Guellali.

De EU wil het probleem op slinkse wijze bij iemand anders neerleggen

Ook Egypte lijkt geen VN-vluchtelingenkampen te willen, zegt de Duitse onderzoeksjournalist Jens Lucke: „De Duitse minister van Binnenlandse Zaken, Thomas de Maizière, opperde al in november 2014 om in Egypte VN-vluchtelingenkampen op te zetten.” Hoe staat het daarmee? „Egypte heeft kennelijk aangegeven dat ze zo’n deal niet willen”, vertelt Lucke nu. Het land stuurde honderden vluchtelingen terug naar Eritrea en zette Eritreeërs, Syriërs en Palestijnen vast.

Lucke: „Toen Bonskanselier Merkel begin maart 2017 op bezoek was in Caïro, geloofde ze aanvankelijk wat president Sisi haar vertelde: namelijk dat Egypte zo’n 500.000 Syrische vluchtelingen telt. [...] Arabische media, waaronder Al-Jazeera, bevestigden dat Merkel dit getal herhaalde. Het was een van Sisi’s schaamteloze leugens tijdens de persconferentie. Merkel werd direct daarna ingelicht dat dit een vals cijfer was, en ze heeft het daarna niet meer genoemd.” Overigens zijn er sinds 2013 ook tienduizenden Egyptenaren hun eigen land om politieke redenen ontvlucht. Een deel van hen naar Qatar. Egypte eist hun uitlevering. Kun je met een land dat overduidelijk liegt over vluchtelingenaantallen wel een vluchtelingendeal sluiten?

‘Hopelijk ligt Libië niet op tafel’

Volgens Hanan Salah vlast de EU op deals met Egypte en Tunesië. EU-politici moeten zich afvragen of de EU de veiligheid kan garanderen van vluchtelingen die in Egypte of Tunesië worden opgevangen, vindt ze. „Krijgen ze een kans om asiel aan te vragen volgens het vluchtelingenverdrag van Genève? En weet de EU zeker dat deze landen geen asielzoekers terugsturen voor ze asiel hebben kunnen aanvragen?” Salah concludeert: „De EU wil het probleem op slinkse wijze bij iemand anders neerleggen.”

En Libië? Salah: „Laten we hopen dat Libië niet op tafel ligt.” Het mag duidelijk zijn dat het op geen enkele wijze mogelijk is een deal te sluiten met een land dat verschillende regeringen heeft en waar chaos heerst. De Duitsers erkennen dat. Lucke: „Libië is out of the question. Duitsland is daar zeer duidelijk over. De kampen daar ‘lijken op concentratiekampen’ volgens onze eigen regeringsfunctionarissen. Duitsland zal geen deal met dat land sluiten.” De uitspraken van de door de EU-erkende Libische premier Fayez Serraj afgelopen vrijdag tijdens een ontmoeting met premier Rutte waren verre van geruststellend. Hij wees elke vorm van permanente vluchtelingenopvang in Libië af. Opvallend was ook dat hij in eerste instantie het Arabische woord voor „kazernes” gebruikte om te verwijzen naar de vluchtelingencentra in het land.

Het zou zomaar kunnen dat de nieuwe coalitie met elkaar afspreekt dat ‘Turkijedeals’ met de landen in Noord-Afrika moeten worden gesloten om de vluchtelingenstromen uit Afrika in te dammen. Zij wordt echter door de politieke realiteit ingehaald. Tegelijkertijd is het de vraag of zij die wel zien. Opteren voor een andere, rechtstatelijk rechtvaardiger oplossing, zoals GroenLinks die voorstond, zal geen optie voor de nieuwe regering zijn.