Toen begonnen ze over de bruidsschat

Trouwen met een Egyptische Om te kunnen trouwen met zijn geliefde Rana moest Nederlander Eduard Cousin zijn aanstaande schoonouders overtuigen, maar ook moslim worden en een bruidsschat betalen.

Rana en Eduard. Privéfoto's

Meneer Khaled, achter zijn bureau in een klein kamertje op de vierde verdieping van het Egyptische ministerie van Justitie, kijkt zorgelijk naar mijn documenten. Een hele stapel is nodig om als buitenlander met een Egyptische te kunnen trouwen, waaronder een verklaring van de Nederlandse ambassade.

Meneer Khaled legt uit dat de verklaring niet vermeldt wat mijn maandsalaris is, een vereiste om voor de Egyptische wet te trouwen. „Ga maar terug naar de ambassade en vraag een nieuwe verklaring. Er moet een bedrag staan, al is het maar 400 Egyptische pond [23 euro].”

De smeekbeden van mijn aanstaande Rana, schoonvader Usama, getuige oom Omar en mijzelf zijn vergeefs; trouwen voor de wet gaat niet lukken zonder een officiële ontheffing, die Rana moet indienen bij een andere overheidsinstantie. Dit kost alleen zeker 10 dagen, terwijl het huwelijk over minder dan een week is.

Wat nu? Usama is nerveus, Rana somber, oom Omar probeert met grapjes de stemming te verlichten en ik heb geen idee waar we aan toe zijn. Een huwelijksfeest, en bijbehorende huwelijksnacht, is cultureel en religieus gezien geen optie zonder echt te zijn getrouwd. Rana woont, zoals het leeuwendeel van ongetrouwde meisjes en vrouwen in Egypte, bij haar ouders.

Ze heeft een avondklok die vooral door haar moeder scherp wordt gehandhaafd. De familie heeft de taak de reputatie van dochters te bewaken voor het huwelijk. Lees: geen twijfels over maagdelijkheid. Te losse teugels omtrent uitgaan kan leiden tot praatjes. Onze eerste nacht samen in Egypte laat nog op zich wachten.

De moeder van Rana, Eduard en Rana.
Privéfoto’s
Rana, haar vader en Eduard.
Privéfoto’s

Eerste date

Rana en ik leerden elkaar kennen bij de Daily News Egypt, waar ik adjunct-hoofdredacteur was, zij economieredacteur. Ik hing altijd net iets langer dan nodig rond haar werkplek, wilde niet dat het zou opvallen – je weet nooit hoe men tegen een relatie tussen een buitenlander en een Egyptische aankijkt. Achteraf bleek dat enkele collega’s mijn intenties dondersgoed doorhadden.

Snel vroeg ik om een eerste date: waterpijp roken en thee drinken langs de Nijl. Hoewel de dates elkaar opvolgden, koesterden we weinig verwachtingen, hielden de relatie goeddeels geheim. Zou haar familie een buitenlander accepteren? Verder verwachtte de familie, zodra sprake was van openlijk daten, een huwelijksaanzoek, wat ons veel te snel zou gaan.

Een bewaker vroeg wat ik kwam doen. „Bekeren? Oké, ga naar die trap achter de parkeerplaats.”

Na negen maanden heimelijk afspreken, waarbij rond negen uur ’s avonds haar moeder belde om haar aan te sporen snel thuis te komen, was het duidelijk geen fling meer. We wilden een, naar Nederlandse standaarden, volwaardige relatie.

Volgens Egyptische traditie kan dit alleen door te trouwen. Gewend aan de Nederlandse relatievrijheid vond ik dat nogal wat. Hoe kon ik in vredesnaam beslissen of ik mijn leven wilde delen met iemand met wie ik nog nooit had samengewoond, met vakantie was geweest of naast wie ik ook maar ooit was wakker geworden?

Maar soms heb je goud in handen en is het een sprong in het diepe waard.

En zo geschiedde. Eerst kreeg Rana’s moeder door dat ze een buitenlands vriendje had, en peilde ze in Rana’s bijzijn de mening van haar vader: ‘Als hij een goede jongen is en moslim wordt, heb ik er geen probleem mee.’

Goed nieuws, de deur stond nog niet geheel open maar zeker op een ruime kier. Een paar maanden later ontmoette ik eerst de broers en schoonzus van Rana, die vervolgens verslag uitbrachten bij papa en mama. De berichten waren positief. Men mocht mij, ik hen, en de familie zag dat Rana gelukkig was met mij.

Lees ook over culturele verschillen en vooroordelen: Dit is waar gemengde stellen mee kampen
De opening van het huwelijksfeest.Privéfoto’s

Op bezoek bij haar ouders

In het voorjaar van 2016 kwam ik voor het eerst bij de ouders. Praten over koetjes en kalfjes, mijn werk, familie, wat ik van Egypte vond. Moeilijke thema’s als religie en trouwen werden vermeden. Ik werd wel meteen voor een familieweekend aan de noordkust uitgenodigd. Zo toonde de familie begrip voor het feit dat een Europeaan andere normen had. Een Egyptisch vriendje zou nooit mee op familieweekend mogen vóór een verloving. Op de vrijdag van het weekend – rond vijf voor twaalf, de oproep voor het middaggebed was al geweest – zei Usama plots: „Ga je snel douchen en kom naar de moskee!”

Even later voerde ik ongemakkelijk tussen Rana’s jongere broertjes de gebedshandelingen uit. Voorover bukken, knielen, opstaan met handen achter het hoofd en vervolgens gekruist op de buik. En aan het einde ‘Amin’ zeggen.

In de zomer wilde ik Rana naar Nederland meenemen. Voor een eventueel huwelijk vond ik dat ze mijn leven, familie, vrienden moest kennen. Weer toonde haar familie begrip. Instemming van de familie is belangrijk in Egypte. „Ik wilde dat Rana, voor je haar hand zou vragen, in Nederland was geweest, om zeker te weten dat zij net zo ontvangen werd in jouw familie als jij in de onze”, zei Usama later.

Rana mocht, zoals de meeste ongetrouwde meisjes in Egypte, niet alleen reizen. Dus ging zus Yara mee naar Nederland.

Lees ook het verhaal over Michaël Ruppert en Adin Lubis die in het geheim trouwden: ‘Moslims worden ook verliefd’

Een maand na de vakantie, waarin de fiets het grootste obstakel was en mijn moeder twee weken lang zorgvuldig varkensvlees heeft gemeden, vroeg ik Usama om de hand van zijn dochter. Traditiegetrouw werd ook de bruidsschat besproken, wat mij het gevoel gaf dat ik een soort bod aan het uitbrengen was.

In Egypte bestaat de bruidsschat, die de man moet voldoen, uit de shabka, vaak een of meerdere diamanten ringen en de huwelijksringen; een appartement om samen in te wonen; en de mahr, een geldbedrag voor de vrouw waarmee zij vaak meubilair voor het appartement koopt.

Een appartement hoefde ik niet te kopen, haar ouders vonden dit ook onrealistisch. Met de mahr volgde ik het bedrag dat Rana’s zus bij haar huwelijk kreeg, enkele duizenden euro’s. Daarnaast werd de waarde van de diamanten ring vastgesteld.

Daarna moest ik me bekeren, in het sunnitische instituut Al-Azhar. Een bewaker vroeg wat ik kwam doen. „Bekeren? Oké, ga naar die trap achter de parkeerplaats.” Boven wees een man naar de eerste deur tegenover de receptie. Ik klopte, opende de deur en zag twee mannen in pak in een oud kantoortje. „Ik kom me bekeren.”

Het bekeren zelf ging soepeler dan de gemiddelde visumverlenging. Ik vulde een formulier in, en maakte een doorsnee praatje over het leven in Egypte. Vervolgens werd me gevraagd na het weekend terug te komen met het juiste aantal pasfoto’s en ik was klaar. Op een detail na: het opzeggen van de islamitische geloofsovertuiging. Eén man zei een Koran-vers op dat ik zin na zin herhaalde. Als ik struikelde, maakte hij de frasen korter. Tot slot ‘Alhamdullilah, mabrook!’ (Dank God, gefeliciteerd!) – en het was officieel.

Een traditionele dans.Privéfoto’s

Lezen van de fatha

Een paar dagen later, tijdens een feestelijke avond waarvoor moeder Akaber zich weer had uitgesloofd in de keuken, zouden we met elkaar de afspraken omtrent het huwelijk bezegelen door middel van het lezen van de fatha (openingsvers van de Koran). Ik ging ervan uit dat we een Koran zouden openslaan en echt het eerste vers zouden lezen, maar iedereen houdt zijn handen als een boek open, buigt het hoofd naar beneden en ‘leest’ de fatha met ogen dicht uit het hoofd op. Ik had geen idee wat er plaatsvond, voor ik het wist was iedereen klaar en werden felicitaties uitgewisseld. De mondelinge trouwovereenkomst was bezegeld.

Vanaf dit moment kon ik als officiële partner worden geïntroduceerd bij familieleden en konden de huwelijksvoorbereidingen beginnen. Met oog op Nederlandse gasten wilde ik graag tijdig (vier maanden van tevoren) datum en locatie vastleggen. Weekend na weekend werden potentiele locaties geopperd, avond na avond werden deze opties besproken.

Ik vroeg Rana of ze een indicatie kon geven van wanneer de beslissing zou worden genomen. Mijn vraag botste frontaal met de Egyptische cultuur. Men denkt niet in tijdlijnen, het gevoel van het moment telt, en als men bijna besloten heeft kan een nieuwe optie op tafel komen en begint het proces van voren af aan. „Ik hoop dat we over twee weken een datum hebben”, zei Rana, zonder garanties. Inshallah is meer dan een religieus begrip.

De man die het islamitisch huwelijk voltrekt, legt het huwelijkscontract uit. Privéfoto’s

In november bezochten mijn ouders Kairo om kennis te maken met Rana’s ouders en de officiële verloving bij te wonen. We hadden ingezet op een kleinschalig diner met alleen Rana’s directe familie en mijn ouders. Usama en Akaber gingen schoorvoetend akkoord, een paar dagen voor de verloving hoorden we dat ze in hun buitenhuis in de Nijldelta alsnog een tweede verlovingsdiner hadden georganiseerd waarbij de hele tweedegraads familie was uitgenodigd. Voor de gelegenheid werd een schaap geslacht, en tussen een schare gesluierde tantes besloot mijn moeder dat een broek toch beter paste dan de eerder gekozen jurk met blote benen.

De onverwachte problemen op het ministerie zijn een tegenslag. Ik realiseer me dat het inshallah-principe in Egypte ook een belangrijke overlevingsstrategie is.

Na een discussie die alle kanten op vliegt heeft Usama een oplossing. Een bevriende advocaat kan een islamitisch huwelijkscontract opstellen, het Orfi-huwelijk, dat niet wordt erkend door de staat, maar religieus geaccepteerd. Ik ga akkoord.

Bij Rana’s ouders onderhandelen Usama en ik eerst nog vlug over de hoogte van de ‘scheidingsclausule’ in het contract.

Mijn hoofd duizelt

Die avond zijn we eindelijk bij elkaar om het huwelijk te voltrekken. De advocaat legt me in half Arabisch, half gebroken Engels uit wat ik ga ondertekenen. Mijn hoofd duizelt, gelukkig is mijn getuige en goede vriend Hicham aanwezig om te vertalen en gerust te stellen. Usama, die de verantwoordelijkheid over zijn dochter met de huwelijksvoltrekking aan mij overdraagt, en ik houden elkaars hand vast onder een witte doek, en zeggen om beurten de door de advocaat gedicteerde islamitische huwelijksgelofte na. Vervolgens ondertekenen we de contracten, ‘lezen’ we de fatha en zijn we, voor de islam, getrouwd. Rana valt me dolgelukkig in de armen, terwijl ik nog niet helemaal besef wat er die dag precies is gebeurd. Pas weken en talloze bezoeken aan overheidsinstanties later voltrekken we het wettelijk huwelijk.

Lees ook over deze journalist die over de hele wereld bruiloften bijwoonde: ‘Liefde kan ook na het huwelijk komen’
De buikdanseres die werd ingehuurd als verrassing.Privéfoto’s

Op het huwelijksfeest zelf is alle stress over papierwerk ver weg. Mijn Nederlandse familie en vrienden kijken hun ogen uit, in het bijzonder naar de buitengewone rondingen van de buikdanseres die Usama als verrassing heeft ingehuurd. Zoals gebruikelijk wordt er zes uur lang bijna onafgebroken gedanst op luide muziek, met name de razend populaire Arabische electro-rap, en genieten we van een uitzinnig buffet. Mijn vrienden vertellen later zich nog nooit zo te hebben laten gaan zonder alcohol. Usama is de zielsgelukkige gastheer van het feest, apetrots op zowel zijn dochter als het feit dat hij een grote groep internationale gasten een warm welkom in Egypte kan bieden.

Onze moeders stralen, en mijn vader weet zowaar de Egyptische gasten stil te krijgen met een speech naar Nederlands gebruik, waarin hij de hoop uitspreekt dat we met onze liefde een brug kunnen slaan tussen beide culturen.

Wij zijn aan het eind van de avond kapot, zielsgelukkig dat het ons gelukt is. We hebben een onzekere relatie tegen de stroom van vooroordelen en tradities in weten door te zetten, twee families uit verschillende culturen met succes samengebracht, en – inshallah – de basis gelegd voor een prachtig huwelijk.

Eduard en Rana met aan weerszijden Rana’s ouders en de rest van de familie. Privéfoto’s